← Polska

Uchwała nr 154 Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie przyjęcia "Strategii produktywności 2030"

W skrócie

Niniejsza uchwała Rady Ministrów przyjmuje „Strategię produktywności 2030”, która ma na celu progresywny, zrównoważony i inkluzywny wzrost produktywności w Polsce. Strategia ta zastępuje poprzednią „Strategię Innowacyjności i Efektywności Gospodarki „Dynamiczna Polska 2020”.

Co reguluje

Kogo dotyczy

Kluczowe punkty

Tekst ustawy

MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 września 2022 r. Poz. 926 UCHWAŁA NR 154 RADY MINISTRÓW z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie przyjęcia „Strategii produktywności 2030” Na podstawie art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2021 r. poz. 1057 oraz z 2022 r. poz. 1079) Rada Ministrów uchwala, co następuje: §

  1. Przyjmuje się „Strategię produktywności 2030”, stanowiącą załącznik do uchwały. §
  2. Traci moc uchwała nr 7 Rady Ministrów z dnia 15 stycznia 2013 r. w sprawie Strategii Innowacyjności i Efektywności Gospodarki „Dynamiczna Polska 2020” (M.P. poz. 73). §
  3. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia. Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki  Monitor Polski –2– Załącznik do uchwały nr 154 Rady Ministrów Poz.r.926 z dnia 12 lipca 2022 (poz. ) Załącznik do uchwały nr 154 Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2022 r. (M.P. poz. 926) Strategia produktywności 2030 czerwiec 2022 r.  Monitor Polski –3– Poz. 926 Spis treści Wstęp ......................................................................................................................................................................... 4 Kilka słów o produktywności....................................................................................................................................... 6 Globalne makrotrendy ................................................................................................................................................ 7 Skutki pandemii COVID-19 ........................................................................................................................................ 8 Wymiar terytorialny Strategii ...................................................................................................................................... 9 I. Zasoby naturalne ......................................................................................................................................................... 11 Kierunek interwencji I.
  4. Optymalizacja gospodarowania surowcami, w szczególności nieodnawialnymi, z uwzględnieniem ich jakości, wartości i możliwości wielokrotnego użycia .................................................................... 13 Kierunek interwencji I.
  5. Ekoinnowacje........................................................................................................................... 17 Projekty strategiczne ...................................................................................................................................................... 19 II. Praca i kapitał ludzki .................................................................................................................................................... 20 Kierunek interwencji II.
  6. Dostosowanie kompetencji do wyzwań przyszłości ................................................................ 21 Kierunek interwencji II.
  7. Rozwój nowoczesnego uczenia się przez całe życie .............................................................. 24 Projekty strategiczne ...................................................................................................................................................... 26 III. Inwestycje .................................................................................................................................................................... 28 Kierunek interwencji III.
  8. Zwiększenie inwestycji prywatnych........................................................................................ 29 Kierunek interwencji III.
  9. Transformacja cyfrowa przedsiębiorstw ................................................................................. 38 Projekty strategiczne ...................................................................................................................................................... 41 IV. Organizacja i instytucje ................................................................................................................................................ 42 Kierunek interwencji IV.
  10. Poprawa funkcjonowania instytucji publicznych na rzecz wzmocnienia wzrostu gospodarczego ............................................................................................................................................................... 43 Kierunek interwencji IV.
  11. Poprawa funkcjonowania instytucji prywatnych na rzecz budowy zaufania i kooperacji ....... 47 Projekty strategiczne ...................................................................................................................................................... 51 V. Wiedza ......................................................................................................................................................................... 52 Kierunek interwencji V.
  12. Wzmocnienie procesu generowania wiedzy i technologii ....................................................... 53 Kierunek interwencji V.
  13. Poprawa procesu dyfuzji wiedzy ............................................................................................ 57 Projekty strategiczne ...................................................................................................................................................... 59 VI. Dane ............................................................................................................................................................................ 60 Kierunek interwencji VI.
  14. Zwiększenie otwartości i wykorzystania danych .................................................................... 60 Kierunek interwencji VI.
  15. Rozwój technologii sztucznej inteligencji i wdrażanie ich w kluczowych obszarach gospodarki ........................................................................................................................................................................................ 65 Kierunek interwencji VI.
  16. Powszechny dostęp do infrastruktury szybkiej i niezawodnej transmisji danych ................... 67 Projekty strategiczne ...................................................................................................................................................... 67 VII. Umiędzynarodowienie .................................................................................................................................................. 69 Kierunek interwencji VII.
  17. Ekspansja zagraniczna ........................................................................................................ 69 –2–  Monitor Polski –4– Poz. 926 Kierunek interwencji VII.
  18. Budowa marki polskiej gospodarki ....................................................................................... 71 Projekty strategiczne ...................................................................................................................................................... 72 System wdrażania ...................................................................................................................................................... 74 System sprawozdawczości, monitorowania i ewaluacji.............................................................................................. 78 Ramy finansowe ......................................................................................................................................................... 82 Harmonogram wdrażania ........................................................................................................................................... 84 Wykaz skrótów ........................................................................................................................................................... 86 –3–  Monitor Polski –5– Poz. 926 Wstęp „Strategia produktywności 2030” (dalej Strategia), zgodna ze średniookresową strategią rozwoju kraju, jest aktualizacją, uzupełnieniem i rozwinięciem obowiązującej do 2020 r. Strategii Innowacyjności i Efektywności Gospodarki „Dynamiczna Polska 2020” (dalej SIEG) w zakresie nowoczesnej gospodarki opartej na wiedzy i innowacyjnych technologiach cyfrowych, przy jednoczesnym wykorzystaniu przewag i uwzględnieniu ograniczeń wynikających z naturalnych uwarunkowań kraju. Biorąc pod uwagę dotychczasowe doświadczenia wynikające z realizacji SIEG, uznano, że innowacyjność i efektywność nie stanowią samoistnych celów strategicznych, a jedynie narzędzia ich realizacji. Za nadrzędne wyzwanie rozwojowe Polski w obszarze gospodarczym uznano sukcesywne zwiększanie produktywności – zarówno pracy, jak i pozostałych czynników produkcji. Jednocześnie przyjęto, iż wyzwanie to musi być postrzegane w szerszym kontekście globalnych makrotrendów i wyzwań rozwojowych. Wzrost produktywności ma prowadzić do wzrostu wartości dodanej tworzonej w polskiej gospodarce oraz wzrostu wydajności, eliminującej wąskie gardło, jakim zaczyna być brak wykwalifikowanych kadr. Przyjmując powyższe, cel główny Strategii został określony jako progresywny, zrównoważony (podtrzymywalny 1 ) i inkluzywny 2 wzrost produktywności oparty na wykorzystaniu wiedzy oraz nowych technologii, zwłaszcza cyfrowych. Następnie zostały określone cele szczegółowe w każdym z obszarów Strategii, które prowadzą do osiągnięcia celu głównego. Tabela
  19. Lista celów Strategii Cel główny Strategii Produktywności: Progresywny, zrównoważony i inkluzywny wzrost produktywności oparty na wykorzystaniu wiedzy oraz nowych technologii, zwłaszcza cyfrowych Obszar I. Zasoby naturalne II. Praca i kapitał ludzki III. Inwestycje (kapitał trwały i finansowy) IV. Organizacja i instytucje Cele szczegółowe  Wzrost wydajności surowcowej gospodarki  Wzrost wykorzystania surowców odnawialnych i biomasy w gospodarce  Rozwój nowoczesnego uczenia się przez całe życie  Przygotowanie kompetentnych kadr na potrzeby scyfryzowanej gospodarki  Trwałe zwiększenie stopy inwestycji prywatnych  Automatyzacja, robotyzacja i cyfryzacja przedsiębiorstw  Podniesienie jakości zarządzania w przedsiębiorstwach i instytucjach publicznych (zwłaszcza w administracji publicznej) 1 Rozwój podtrzymywalny (ang. sustainable) to taki, który nie konsumuje własnych podstaw, zachowując zdolność do długotrwałego występowania. 2 Rozwój inkluzywny (ang. inclusive) to taki rozwój, w którym nie wyklucza się żadnej grupy społecznej. –4–  Monitor Polski –6– Poz. 926  Stymulowanie mechanizmów współpracy pomiędzy podmiotami gospodarczymi V. Wiedza  Wzrost intensywności wykorzystania wiedzy i technologii w gospodarce VI. Dane  Rozwój algorytmicznej gospodarki opartej na danych  Zwiększenie liczby eksporterów oraz wartości eksportu, w szczególności na rynki pozaeuropejskie  Zwiększenie eksportu towarów w obszarze wysokich technologii i kanałami ecommerce VII. Umiędzynarodowienie Realizacja powyższych celów musi odbywać się w otoczeniu i przy wzmocnieniu mechanizmów rynkowych. Działalność państwa nie jest w stanie zastąpić oddolnej przedsiębiorczości, odpowiadającej na zapotrzebowanie konsumentów, może jednak ją wspierać dzięki tworzeniu przyjaznego otoczenia prawnego, dostarczaniu dóbr publicznych, rozwojowi kapitału ludzkiego i społecznego oraz stymulowaniu tych rynków, które pozytywnie wpływają na całą gospodarkę (np. rynek kapitałowy czy rynek na wiedzę i technologie). Podstawą dla uwolnienia dodatkowego potencjału przedsiębiorstw powinny stać się szeroka deregulacja i zapewnienie prostoty, jednoznaczności oraz trwałości prawa gospodarczego. Uznając swoje ograniczenia, administracja publiczna przy projektowaniu szczegółowych polityk powinna bazować na wiedzy i oczekiwaniach sektora prywatnego. Tym samym większego znaczenia powinien nabrać dialog społeczny z organizacjami pracodawców i pracowników (m.in. w ramach Rady Dialogu Społecznego), a także z nauką i trzecim sektorem. Pomocne w tym zadaniu będą różnego rodzaju instytucje otoczenia biznesu, będące strefą dialogu przedsiębiorców, naukowców, agencji rządowych, samorządu terytorialnego i stowarzyszeń. Szczególną rolę we wzroście produktywności przypisano rozwojowi przemysłu i polityce przemysłowej. Jest to związane ze zdolnością tego sektora do absorpcji nowych technologii, stymulowania innowacji i skalowania produkcji. Polityka przemysłowa będzie odpowiadać również na wyzwania z zakresu ograniczenia emisji gazów cieplarnianych i modernizacji systemu energetycznego. Uwzględnienie celów klimatycznych w polityce przemysłowej – oprócz wymiaru społecznego – pozwoli na ograniczenie ryzyka uwięzienia własnych firm w schyłkowych niszach technologicznych, a tym samym utracenia potencjału eksportowego przemysłu krajowego, np. maszynowego, chemicznego czy materiałowego. Wyzwania społeczne polityki przemysłowej powinny być postrzegane nie tylko przez pryzmat oddziaływania na środowisko oraz wpływu tego oddziaływania na zdrowie i dobrostan społeczny, ale także m.in. w kontekście wewnętrznej organizacji i zarządzania działalnością przedsiębiorstwa, z uwzględnieniem zmian demograficznych oraz dostosowywania produktów i usług do zmieniających się potrzeb związanych z rosnącą świadomością konsumencką. W kontekście polityki innowacyjności Strategia mierzy się z barierami innowacyjności polskiej gospodarki, którymi są: mała zdolność absorpcyjna firm w zakresie innowacji wynikająca z niewielkiej skali działalności firm, awersja do ryzyka, niechęć do współpracy, brak świadomości w zakresie transformacji cyfrowej i zielonej, niewystarczający dostęp i jakość danych, deficyt umiejętności specjalistycznych w zakresie zarządzania innowacjami i ekoprojektowania oraz niski popyt publiczny na innowacje. Strategia w sposób kompleksowy odnosi się do obszaru gospodarki. Tym samym może być uważana za szczegółową strategię rozwoju gospodarczego kraju. Do strategii szczególnie powiązanych horyzontalnie ze Strategią należy zaliczyć przede wszystkim Strategię Rozwoju Kapitału Ludzkiego, zaś punkty styczne ze „Strategią produktywności 2030” mają m.in. Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego, Polityka dla rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce od 2020 roku, Zintegrowana Strategia Umiejętności 2030, Polityka energetyczna Polski do 2040 r. oraz Polityka Ekologiczna Państwa, a także Polityka Surowcowa Państwa. Załączniki do Strategii stanowi sześć dokumentów: –5–  Monitor Polski –7– Poz. 926 1) Diagnoza do „Strategii produktywności 2030”, w której na podstawie danych statystycznych przedstawiono aktualny stan polskiej gospodarki w najważniejszych pod kątem dalszego rozwoju obszarach, wchodzących w zakres Strategii; 2) dokument „Krajowa Inteligentna Specjalizacja (KIS)– aktualizacja 2022 r.”; 3) dokument „Informacja na temat stanu wypełnienia przez Polskę warunku podstawowego pn. Dobre zarządzanie krajową lub regionalną strategią inteligentnej specjalizacji w ramach Celu Polityki 1 Bardziej inteligentna Europa dzięki wspieraniu innowacyjnej i inteligentnej transformacji gospodarczej w ramach Polityki Spójności 2021– 2027.”; 4) Matryca – Czynniki produktywności określająca czynniki zwiększające produktywność, która może zostać wykorzystana do oceny projektów pod kątem ich wpływu na produktywność; 5) Mapa „Strategii produktywności 2030” – wizualizująca strukturę Strategii 6) Lista projektów SOR realizowanych w ramach „Strategii produktywności 2030”. Kilka słów o produktywności Produktywność to relacja efektów określonej aktywności do nakładów poniesionych na jej wykonanie w określonym czasie. Jest pojęciem odnoszącym się do wszelkiego rodzaju działalności. Może to być produkcja dóbr, działalność usługowa, administracja, gromadzenie danych, przetwarzanie informacji itd. Termin ten odnosi się również do różnych systemów, np. gospodarki narodowej, danego regionu, branży, przedsiębiorstwa, a nawet pojedynczego stanowiska pracy. W tym sensie produktywność jest ogólną miarą sprawności zarządzania i gospodarowania. Wskaźnik PKB per capita, najczęściej używany do oceny kondycji gospodarki, jest pochodną tego, jak efektywnie gospodarka przekształca posiadane zasoby – ludzką pracę, wiedzę i umiejętności, kapitał rzeczowy, dane, zasoby środowiskowe – w towary i usługi atrakcyjne dla konsumentów. Kluczowymi warunkami osiągania tego celu (nie „osiągnięcia” – gdyż jest to proces, a nie jednorazowe wydarzenie) są postęp technologiczny oraz innowacyjność. Są to czynniki decydujące o jakości wzrostu i determinujące jego trwały i podtrzymywalny charakter. Dążenie do większej produktywności jest wpisane w działalność gospodarczą i jako takie realizuje się zwłaszcza poprzez działania innowacyjne i optymalizacyjne prywatnych podmiotów. Aktywność państwa uzasadniają przypadki zawodności rynku, które blokują zainicjowanie najefektywniejszych działań. Często wiąże się to z brakiem osiągnięcia pewnej masy krytycznej (wiedzy, liczby podmiotów, technologii) niezbędnej do prawidłowego funkcjonowania rynku, której skumulowanie wyzwoli sprawność mechanizmów rynkowych. Gospodarka jest skomplikowaną siecią wzajemnych powiązań pomiędzy poszczególnymi branżami. Sposób, w jaki jest ułożona, i to, z jakich elementów się składa, nie są obojętne dla tempa rozwoju gospodarczego. Udowodniły to światowe badania analizujące pułapkę średniego dochodu 3 , transformację strukturalną 4 czy też umiejscowienie krajów w tzw. przestrzeni produktów 5 . Wewnętrzna struktura gospodarcza – udział różnych branż w wytwarzaniu dobrobytu – jest z jednej strony przejawem aktualnego poziomu rozwoju, a z drugiej determinantą dalszego postępu. Dlatego przyjęto założenie, że skuteczna polityka gospodarcza będzie wspierać zarówno wzrost produktywności w przekroju całej gospodarki, jak i stymulować przesuwanie się zasobów pracy i kapitału do sektorów wyróżniających się korzystniejszymi perspektywami. 3 B. Eichengreen, D. Park, K. Shin, Growth Slowdowns Redux: New Evidence on the Middle-Income Trap, NBER Working Paper 18673,
  20. 4 M. McMillan, D. Rodrik, Globalization, Structural Change And Productivity Growth, NBER Working Paper 17143,
  21. 5 A. Jankowska, A. Nagengast, J. Perea, The Product Space and the Middle-Income Trap: Comparing Asian and Latin American Experiences, OECD Working Paper No. 311,
  22. –6–  Monitor Polski –8– Poz. 926 Państwo ma do dyspozycji szereg instrumentów, m.in. administracyjnych, podatkowych, inwestycyjnych i właścicielskich. Wyzwanie polega na sprawnym, spójnym i skoordynowanym zarządzaniu nimi w poszczególnych obszarach polityki gospodarczej tak, aby optymalizować bodźce skłaniające podmioty życia gospodarczego do generowania i komercjalizacji nowych idei oraz do podejmowania ryzyka rozszerzania zakresu działalności. Zarządzanie to będzie odbywać się przy współpracy z sektorem przedsiębiorstw, nauką i organizacjami pozarządowymi, działającymi w obszarze wspierania rozwoju gospodarczego. Państwo powinno odpowiadać na potrzeby sektora prywatnego, rozpoznane w toku ciągłego dialogu i tworzyć rozwiązania oparte na tych potrzebach. Wzmacnianie innowacyjności wymaga oddziaływania na stronę popytową i podażową procesów innowacyjnych oraz na świadomość i postawy społeczne. Innowacje powstają bowiem jako efekt określonej potrzeby społecznej. Globalne makrotrendy W nadchodzących latach rozwój polskiej gospodarki będzie w dużej mierze zależeć od tego, na ile intensywnie Polska weźmie udział w trwającej rewolucji technologicznej. Wykorzystanie szans na modernizację jest konieczne, aby cieszyć się wysokim standardem życia dzięki bardziej produktywnej pracy i wysokiej jakości usługom publicznym. Nowe wyzwania sprawiają, że Polska musi podjąć aktywne działania w kraju i na arenie międzynarodowej, a w szczególności na forum Unii Europejskiej (dalej UE). Wyzwaniem średniookresowym dla Polski jest przezwyciężenie jej pułapek rozwojowych. Istotny wpływ na to będą miały makrotrendy gospodarcze, w których otoczeniu polska gospodarka będzie funkcjonowała w najbliższych latach. Dobrze wykorzystane mogą stanowić narzędzie przyspieszonego wzrostu, jednak bez przemyślanej interwencji i działań dostosowawczych będą zagrażać pozycji konkurencyjnej kraju. Można wyróżnić kilka takich trendów, które muszą być wzięte pod uwagę przy wspieraniu transformacji polskiej gospodarki. Są to w szczególności:    powszechna cyfryzacja, prowadząca do czwartej rewolucji przemysłowej, budowa gospodarki o obiegu zamkniętym, dążenie do neutralności klimatycznej. Wyrazami nowej cyfryzacji są m.in. koncepcje czwartej rewolucji przemysłowej, inteligentnych miast (ang. smart cities) czy inteligentnego rolnictwa (ang. smart farming) – wszystkie oparte na rozwoju sztucznej inteligencji, Internetu rzeczy i rejestrów rozproszonych. W administracji publicznej cyfryzacja nie może odbywać się w sposób wyspowy, a musi stanowić przemyślany proces budowy cyfrowego państwa platformowego (ang. state as a platform). Wymaga to zdefiniowania nowego podejścia do danych, które stają się zasobem produkcyjnym tworzącym wartość. Mogą być wykorzystywane na wiele sposobów – do optymalizacji procesów, uczenia algorytmów sztucznej inteligencji czy też wydobywania nowych informacji (ang. data mining). Nie należy zapominać, że podstawą wszelkich procesów cyfryzacyjnych jest dostęp do nowoczesnych usług łączności elektronicznej, bez którego wszelkie inne działania w obszarze cyfrowego unowocześniania przemysłu, systemu ochrony zdrowia czy edukacji nie będą mogły być realizowane. Równolegle do zwiększania udziału narzędzi cyfrowych w życiu gospodarczym i działaniach państwa będzie rosnąć znaczenie zapewnienia cyberbezpieczeństwa, tak w podmiotach publicznych, jak i prywatnych.6 Istotnym makrotrendem jest budowa gospodarki o obiegu zamkniętym (dalej GOZ). Coraz większa presja środowiskowa i wyczerpujące się zasoby naturalne będą wymuszały zamykanie obiegu surowców i przygotowanie do 6 Zagadnienie to rozwija Strategia Cyberbezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej na lata 2019–2024 dostępna pod adresem: https://www.gov.pl/web/cyfryzacja/strategia-cyberbezpieczenstwa-rzeczypospolitej-polskiej-na-lata-2019-
  23. –7–  Monitor Polski –9– Poz. 926 ponownego użycia oraz recykling odpadów stanowiących źródło wielu surowców i materiałów. Stanowi to poważne wyzwanie regulacyjne i wymaga szeregu dostosowań po stronie przedsiębiorstw, obywateli oraz jednostek samorządu terytorialnego. Jest to także wyzwanie technologiczne, gdyż GOZ będzie potrzebowała nowych materiałów oraz nowych metod projektowania. Elementem wielkiej rewolucji w kierunku GOZ jest biogospodarka. Z jednej strony dotyczyć ona będzie sektorów tradycyjnych, które w coraz większym stopniu będą korzystały z surowców i materiałów pochodzenia naturalnego, w szczególności roślinnego. Z drugiej oznacza szybki rozwój biotechnologii oraz jej zastosowania w nowych obszarach życia gospodarczego, w tym produkcji leków biologicznych oraz syntezy nowych paliw. Świat stoi również przed wyzwaniami związanymi z neutralnością klimatyczną. Bez odpowiednich działań po stronie przedsiębiorstw, mających na celu maksymalną redukcję emisji gazów cieplarnianych, ilości wytwarzanych odpadów oraz wzrost efektywności energetycznej, będą musiały się one mierzyć z rosnącymi kosztami. Z pomocą przyjdzie czwarta rewolucja przemysłowa, która dzięki wyposażeniu maszyn w czujniki, technologiom wodorowym i inteligentnemu zarządzaniu sieciami pozwoli na lepsze gospodarowanie zasobami energii. Skutki pandemii COVID-19 Dziesięcioletni horyzont czasowy powoduje, że mimo trwającej pandemii COVID-19 optyka Strategii nadal ogniskuje się wokół czynników, które stanowią koło zamachowe długofalowego wzrostu – poziomu cyfryzacji, roli wiedzy (również w kontekście B+R w sektorze zdrowia) i danych oraz zamkniętego obiegu zasobów. Czynniki te w krótkim okresie są również jednymi z głównych metod walki z pandemią. Choć pandemia COVID-19 i „zamrożenie” gospodarki negatywnie wpłynęły na sytuację ekonomiczną, polska gospodarka przechodzi ten czas relatywnie dobrze w porównaniu z innymi państwami UE. W 2020 r. PKB Polski spadło o 2,7%, podczas gdy w całej UE spadek wyniósł 6%. Bezrobocie w Polsce wzrosło nieznacznie od końca 2019 r. z poziomu 2,9% do 3,1% na koniec 2020 r. (według Eurostat). Roczna inflacja wzrosła do 3,4% w roku 2020 z poziomu 2,3% w 2019 r. Dużą odpornością na kryzys wykazał się również polski eksport, który w całym 2020 r. wzrósł o 2,8%, licząc w złotych (licząc w euro, spadł o 0,3%). Przy spadku importu o 2% (PLN) polska gospodarka odnotowała dodatni bilans handlowy (53,7 mld zł). Pandemia spowodowana wirusem SARS-CoV-2 wymusiła wśród wielu firm przyspieszenie wdrażania narzędzi cyfrowych 7 . Pandemia COVID-19 wyraźnie pokazała, że nie wszystkie prace, które do tej pory wykonywano przy fizycznej obecności człowieka w miejscu pracy, mogą czy muszą być w ten sposób realizowane. Z kolei teleinformatyczne wsparcie procesów edukacji i nauczania nawet po zakończeniu pandemii wydaje się być obszarem, który będzie się dynamicznie rozwijał, stwarzając możliwości wirtualizacji sposobów dzielenia się wiedzą. Trwająca pandemia powinna być katalizatorem dla odważniejszych zmian w strukturze międzynarodowych stosunków gospodarczych, jak i w sposobie pracy, a tym samym dla przyspieszenia reindustrializacji Europy i częściowego jej przedefiniowania. W związku z globalnym trendem przenoszenia produkcji z Azji w inne rejony świata polscy przedsiębiorcy będą mogli nie tylko na nowo wpisać się w łańcuchy dostaw, ale również mieć realny wpływ na ich dynamikę, elastyczność oraz odporność, aby móc redukować i łagodzić ryzyka w przyszłości. Istota problemu koncentracji środków produkcji poza UE jest wyraźnie widoczna na przykładzie branży farmaceutycznej. Bezpieczeństwo lekowe powinno być zapewniane poprzez zdolność do samodzielnego wytworzenia krytycznych leków i oferowania ich po cenach umożliwiających masową preskrypcję. Pandemia pokazała, że oparcie bezpieczeństwa lekowego Europy na globalnych łańcuchach dostaw może zawieść. 7 Pandemia koronawirusa zmusiła 70 proc. polskich firm do zwrócenia się w kierunku nowoczesnych form komunikacji z klientami, a 10 proc. dużych firm wdrożyło systemy do zarządzania pracą zdalną (nie korzystając z nich wcześniej). Źródło: Raport Polskiego Instytutu Ekonomicznego „Nowoczesne technologie w przedsiębiorstwach przed, w trakcie i po pandemii COVID-19”. –8–  Monitor Polski – 10 – Poz. 926 Na podstawie wytycznych Komisji Europejskiej Polska przygotowała Krajowy Plan Odbudowy (dalej KPO). Opracowywano projekty inwestycyjne oraz projekty reform, które łagodzić będą negatywne skutki COVID-19 oraz wzmacniać odporność gospodarki i społeczeństwa na przyszłe szoki. Jednocześnie te inwestycje i reformy mają wzmacniać potencjał wzrostu gospodarczego, w szczególności jego trwałość, potencjał tworzenia nowych miejsc pracy, wspierać zmiany w kierunku tzw. zielonej gospodarki, wzmacniać cyfryzację gospodarki i społeczeństwa. Podstawowe obszary koncentracji wsparcia to m.in.: wzrost umiejętności pracowników (edukacja, uczenie się przez całe życie, kompetencje cyfrowe itp.), dalsze zwiększanie aktywności zawodowej, likwidacja przeszkód dla bardziej trwałych form zatrudnienia, lepsze ukierunkowanie świadczeń społecznych i zapewnienie dostępu do tych świadczeń osobom potrzebującym, poprawa funkcjonowania systemu opieki zdrowotnej, w tym e-zdrowia, innowacyjność gospodarki, transformacja cyfrowa przedsiębiorstw i administracji, infrastruktura energetyczna, transportowa (transport kołowy, szynowy, miejski, infrastruktura bazowa w zakresie paliw alternatywnych), infrastruktura gospodarki cyfrowej, ograniczenie emisji gazów cieplarnianych poprzez obniżenie emisyjności wytwarzania energii elektrycznej i cieplnej oraz zmniejszenie energochłonności, poprawa klimatu inwestycyjnego i regulacji gospodarczych, wsparcie dialogu społecznego, wsparcie rozwiązań GOZ, zrównoważony rozwój regionalny. Zdefiniowane w KPO reformy i obszary wsparcia wraz z obszarami i instrumentami ujętymi w Umowie Partnerstwa będą kontrybuowały do realizacji Strategii. Wymiar terytorialny Strategii Strategia ma charakter horyzontalny. Pomimo że każde przedsiębiorstwo umiejscowione jest na określonym obszarze i funkcjonuje na określonym rynku, to czynniki wpływające na jego sprawność w dużej mierze mają charakter ogólnokrajowy lub międzynarodowy. Związane są z takimi aspektami jak funkcjonowanie otoczenia prawnego i instytucjonalnego oraz wpływ głęboko zakorzenionych czynników socjoekonomicznych – zaufania, skłonności do ryzyka, horyzontu czasowego podejmowanych decyzji czy też skłonności do zdobywania wiedzy. Nie oznacza to jednak, że Strategia nie będzie miała oddziaływania terytorialnego. Wsparte zostaną inicjatywy sieciujące przedsiębiorstwa, co pozwoli na wzmacnianie potencjału regionów (zwłaszcza zasobu kompetencji ogólnych i specjalizacyjnych) i wykorzystywanie ich naturalnych przewag komparatywnych. Przemyślana polityka sektorowa z kolei umożliwi tym regionom przyspieszenie transformacji strukturalnej. Dotychczasowe działania, takie jak wprowadzenie Polskiej Strefy Inwestycji, biorą już pod uwagę wymagania rozwoju zrównoważonego terytorialnie. Przykładami działań o bezpośrednim oddziaływaniu terytorialnym są: program dla małych i średnich miast przemysłowych, koordynacja Krajowych i Regionalnych Inteligentnych Specjalizacji, polityka klastrowa, polityka inwestycyjna oraz selektywna polityka przemysłowa. Działania te odnoszą się do konkretnych regionów lub ośrodków miejskich w całym swoim zakresie lub też w części – jak ma to miejsce w przypadku polityki przemysłowej – i skupią się na:     koordynacji działań dotyczących Krajowych Inteligentnych Specjalizacji (dalej KIS) i Regionalnych Inteligentnych Specjalizacji (dalej RIS), wskazujących priorytety badawczo-rozwojowe i innowacyjne, których określenie jest warunkiem dystrybucji środków UE z przeznaczeniem dla innowacyjnych firm, oraz na współpracy kraj – region w tym obszarze, koordynacji na poziomie kraj – region działań dotyczących świadczenia usług proinnowacyjnych przez instytucje otoczenia biznesu, wspieraniu organizacji badawczych, które mają największe znaczenie dla rozwoju regionu i cechują się relatywnie wysokim poziomem działalności naukowej i współpracy z otoczeniem społeczno-gospodarczym (np. uczestniczących w programie MEiN „Inicjatywa Doskonałości – Uczelnia Badawcza” i „Regionalna Inicjatywa Doskonałości”), polityce klastrowej skoordynowanej na poziomie kraj – region, zakładającej realizację określonych działań na rzecz rozwoju klastrów na poziomie krajowym i regionalnym oraz udział klastrów w realizacji polityk rozwojowych (np. w zakresie edukacji czy rozwoju cyfryzacji); planuje się, że instrumenty wsparcia dla klastrów będą –9–  Monitor Polski – 11 – Poz. 926 funkcjonowały na poziomie krajowym i regionalnym i zostaną dostosowane do etapu ich rozwoju; Krajowe Klastry Kluczowe uzyskają wsparcie na poziomie krajowym, klastry wzrostowe będą mogły pozyskać środki na rozwój zarówno na szczeblu krajowym (klastry o charakterze ponadregionalnym), jak i regionalnym, z kolei klastry zalążkowe będą mogły być wspierane na poziomie regionalnym. Istotnym obszarem współpracy administracji rządowej i samorządów regionalnych jest wspólne zaplanowanie instrumentów wsparcia rozwoju przedsiębiorstw i innowacyjności gospodarki w ramach tzw. krajowych i regionalnych programów operacyjnych na kolejną perspektywę finansową UE (na lata 2021–2027). W tym zakresie konieczne są koordynacja prowadzonych działań i określenie demarkacji pomiędzy poziomem krajowym i regionalnym po to, aby instrumenty wsparcia dla firm nie powielały się na obydwu poziomach; instrumenty te powinny być również lepiej dostosowane do potrzeb rozwojowych poszczególnych regionów oraz OSI. Poszczególne regiony (województwa) cechują się istotnym zróżnicowaniem w zakresie produktywności, inwestycji, dostępności transportowej, dostępności edukacyjnej, aktywności innowacyjnej. Wzrost produktywności nie może ograniczać się do metropolii i najbardziej zurbanizowanych regionów. Tym samym przewiduje się kontynuację instrumentów dedykowanych regionom słabiej rozwiniętym - Polsce Wschodniej, mających na celu dalsze zakorzenianie i dynamiczny rozwój kultury sprzyjającej rozwojowi przedsiębiorczości startupowej i ekosystemu jej wsparcia. Proces ten jest zorientowany na wzmocnienie konkurencyjności przedsiębiorstw. – 10 –  Monitor Polski – 12 – Poz. 926 I. Zasoby naturalne Wizja i cel8 Zasoby naturalne stanowią – obok m.in. zasobów ludzkich i kapitałowych – podstawowy czynnik produkcji w gospodarce. Kontynuowanie wzrostu gospodarczego nie jest możliwe bez wykorzystania zasobów. Zgodnie z powszechnie obowiązującą klasyfikacją zasoby naturalne można podzielić na surowce odnawialne (np. woda, drewno, płody rolne) i nieodnawialne (surowce kopalne). Na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci odnotowano rosnące zapotrzebowanie na zasoby naturalne. Globalne zużycie zasobów wzrosło trzykrotnie od 1970 r., jednak globalna produktywność materiałowa nie uległa poprawie w ciągu ostatnich 20 lat 9 . W tym okresie nastąpiła również zmiana struktury wydobycia, tj. zmniejszenie wydobycia odnawialnych surowców biotycznych na rzecz nieodnawialnych surowców mineralnych
  24. Surowce odnawialne przy założeniu gospodarowania nimi w sposób zrównoważony, tj. pozyskiwanie w tempie nie większym niż tempo ich odnawiania – nie ulegają wyczerpaniu. Natomiast surowce nieodnawialne raz wydobyte zostają utracone. W związku z tym w miarę rozwoju gospodarczego ilość zasobów nieodnawialnych staje się niedostateczna w stosunku do popytu na nie. Jednocześnie surowce nieodnawialne (w tym węgiel kamienny i brunatny) mają kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa energetycznego i rozwoju gospodarczego Polski, w tym dla rozwoju zaawansowanych technologii, do których zalicza się m.in. technologie niskoemisyjne. Kluczem do rozwoju tych technologii jest odzyskiwanie surowców i materiałów z istniejących już odpadów
  25. Gospodarka przyszłości wymaga, aby zasoby (w tym naturalne) umożliwiały wytwarzanie dóbr o jak najwyższej wartości dodanej przy jednoczesnej minimalizacji negatywnego wpływu wytwarzania i użytkowania tych dóbr na środowisko i społeczeństwo oraz przy zachowaniu zdolności przyszłych pokoleń do wzrostu gospodarczego. W tym kontekście głównym wyzwaniem rozwojowym staje się ograniczenie wpływu dostępności pierwotnych surowców nieodnawialnych i odnawialnych na rozwój gospodarczy i zwiększanie znaczenia surowców wtórnych i odnawialnych jako czynników produkcji. Otoczenie prawne i gospodarcze dla transformacji klimatycznej i ekologicznej będzie kształtowane w duchu komunikatu Komisji Europejskiej „Europejski Zielony Ład” (ang. European Green Deal, dalej EGD). W dokumencie przedstawiono wstępne zestawienie najistotniejszych działań legislacyjnych oraz inicjatyw o charakterze strategii politycznych i planów, 8 Kwestie związane z rozwojem OZE są tematem Krajowego Planu na rzecz Energii i Klimatu i nie będą poruszane w „Strategii produktywności 2030”. 9 Global Resources Outlook
  26. United Nations Environment Programme. 10 UNEP

(2011)Decoupling natural resource use and environmental impacts from economic growth, A Report of the Working Group on Decoupling to the Internatonal Resource Panel. Fischer-Kowalski, M., Swilling, M., von Weizsäcker, E.U., Ren, Y., Moriguchi, Y., Crane, W., Krausmann, F., Eisenmenger, N., Giljum, S., Hennicke, P., Romero Lankao, P., Siriban Manalang, A. 11 W przypadku konieczności importu surowców z innych krajów niezbędne jest przyjęcie procedur należytej staranności w odniesieniu do bezpieczeństwa transakcji i poszanowania praw człowieka lokalnych społeczności żyjących na terenach złóż metali. Potrzebne są zatem działania mające na celu wzmacnianie wiedzy przedsiębiorców w zakresie ryzyk związanych z działalnością wydobywczą, np. na terenach objętych konfliktami. – 11 –  Monitor Polski – 13 – Poz. 926 jakie są przewidziane do realizacji do 2024 r. Zostały one wyszczególnione w załączniku do komunikatu, w którym wskazano 47 działań z następujących obszarów:          polityka klimatyczna – celem jest osiągnięcie neutralności klimatycznej UE do 2050 r., m.in. poprzez wprowadzenie prawa o klimacie oraz zwiększenie ambicji12 w zakresie redukcji CO2 do 2030 r. o 55% względem poziomu z 1990 r., energetyka – czysta energia, zrównoważony przemysł – polityka przemysłowa oparta na GOZ, transport – zrównoważona i inteligentna mobilność, przyroda i leśnictwo, rolnictwo, eliminowanie zanieczyszczeń, uwzględnianie kwestii zrównoważonego rozwoju we wszystkich obszarach polityki UE, polityka międzynarodowa. Podstawowe założenia EGD i konieczność dążenia do obniżenia emisyjności gospodarki UE uzyskały krajowe poparcie
  1. Wdrożono już działania realizujące jego cele, takie jak: pierwsze w UE zachęty dla inwestorów w formie zielonych obligacji, wsparcie dla fotowoltaiki prosumenckiej na obszarach wiejskich, program termomodernizacji budynków mieszkalnych, zielone zamówienia publiczne czy wymiana źródeł ciepła w gospodarstwach domowych. Jednakże cel w zakresie neutralności klimatycznej należy osiągnąć w sposób sprawiedliwy, który uwzględni trudny punkt startowy i specyficzne uwarunkowania polskiej transformacji klimatycznej. Odpowiedzialna ścieżka realizacji ww. celu pozwoli zachować konkurencyjność polskiej gospodarki i innych państw członkowskich m.in. poprzez opracowanie skutecznych środków minimalizujących ryzyko wystąpienia tzw. ucieczki emisji. Należy zapewnić spójność regulacyjną i stabilne, długoterminowe zasady, które pozwolą podnieść stopę prywatnych inwestycji w zieloną gospodarkę. Przemysł europejski, który chce spełniać wymagania stawiane przez EGD, wymaga proinnowacyjnych działań, stąd też konieczność rozwoju systemu badań i innowacji na poziomie europejskim. Projektem realizującym założenia transformacji gospodarki w długim horyzoncie czasowym jest Strategia Transformacji do Gospodarki Neutralnej Klimatycznie. Dokument ten przedstawia możliwe ścieżki dojścia do głębokiej redukcji emisji oraz ich skutki dla systemu paliwowo-energetycznego, gospodarki jako całości, jej poszczególnych sektorów oraz gospodarstw domowych do 2050 r. „Strategia produktywności 2030” realizuje politykę transformacji ku neutralności klimatycznej w kontekście polityki przemysłowej. W obszarze zasobów naturalnych działania Strategii skupią się na dwóch kierunkach interwencji: 1) optymalizacji gospodarowania surowcami; 2) ekoinnowacjach. Podejmowane działania w pierwszym z nich zmniejszą zasobochłonność polskiej gospodarki dzięki bardziej produktywnemu wykorzystaniu surowców, szczególnie nieodnawialnych. Drugi kierunek interwencji skupia działania, które mają na celu zwiększenie innowacyjności polskich przedsiębiorstw w zakresie produktów i procesów o mniejszym negatywnym lub pozytywnym wpływie na środowisko. Tym samym tworzone są przewagi konkurencyjne polskich firm w produkcji dóbr coraz chętniej kupowanych przez świadomych konsumentów lub wprost promowanych w ramach polityki klimatycznej i ekologicznej. 12 Komunikat „Stepping up Europe’s 2030 climate ambition” wraz z Impact Assessment on Stepping up Europe's 2030 Climate Ambition. 13 Przy założeniu, że cel neutralności klimatycznej został ustanowiony dla całej UE. – 12 –  Monitor Polski – 14 – Poz. 926 Cele związane z obszarem zasoby naturalne: 1) Wzrost wydajności surowcowej gospodarki. 2) Wzrost wykorzystania surowców odnawialnych i biomasy w gospodarce. Kierunek interwencji I.
  2. Optymalizacja gospodarowania surowcami, w szczególności nieodnawialnymi, z uwzględnieniem ich jakości, wartości i możliwości wielokrotnego użycia Cel, którym jest zwiększanie wydajności gospodarowania wszystkimi zasobami, będzie możliwy do osiągnięcia dzięki rozwiązaniom w ramach dwóch koncepcji przewodnich: gospodarki o obiegu zamkniętym oraz przemysłu 4.
  3. Kluczowe jest podejście systemowe do wszystkich zasobów (odnawialnych i nieodnawialnych) i postrzeganie ich w kategoriach wzajemnych powiązań (ang. resource nexus). Należy odchodzić od osobnego rozpatrywania roli poszczególnych surowców (np. energetycznych surowców kopalnych, wody, ziemi) w gospodarce i koncentrować się na ich wzajemnym wpływie na siebie (np. w procesach wydobycia surowców kopalnych potrzebne są duże ilości wody; produkcja nawozów mineralnych do użyźniania gleb wymaga użycia surowców mineralnych itp.). Zrozumienie zależności między wszystkimi zasobami naturalnymi (odnawialnymi i nieodnawialnymi) stanowi podstawę do podjęcia działań mających na celu zabezpieczenie ich podaży w przyszłości. Na zasobochłonność można patrzeć na dwa uzupełniające się sposoby. Pierwszy z nich określa, ile materiałów potrzeba zużyć do wyprodukowania jakiegoś dobra. Drugi zaś – ile dóbr można wytworzyć z danej jednostki materiału. Pierwsze spojrzenie kieruje działania optymalizacyjne na zmniejszenie potrzeb materiałowych, a drugie na możliwie wielokrotne wykorzystanie surowców. Oba te podejścia będą uwzględnione przy realizacji Strategii. W gospodarce o obiegu zamkniętym (GOZ) wysoka wartość i jakość surowców i produktów jest utrzymywana możliwie jak najdłużej w ich całym cyklu życia, ilość generowanych odpadów jest minimalizowana na wszystkich etapach cyklu życia, a powstające odpady są zagospodarowywane w optymalny sposób. Dzięki rozwojowi przemysłu 4.0 w zakresie technologii przemysłowych, analizy dużych zbiorów danych, robotyki i automatyki, Internetu rzeczy czy druku 3D będzie możliwa optymalizacja zużycia materiałów i energii. Działania I.1.
  4. Surowce wtórne z przemysłu: skuteczność obecnej legislacji, tworzenie i rozwój rynków surowców wtórnych Prawie wszystkie (około 90% w 2019 r.) 14 odpady generowane w Polsce to odpady przemysłowe, w szczególności pochodzące z górnictwa i wydobycia, przetwórstwa przemysłowego oraz wytwarzania energii i zaopatrywania w energię. Odpady te, podobnie jak odpady z sektora budowlanego, mają duży potencjał do ponownego wykorzystania w różnych 14 Publikacja pt. „Ochrona środowiska”, GUS,
  5. – 13 –  Monitor Polski – 15 – Poz. 926 sektorach. Jako przykład można wskazać wysokopopiołowe odpady węglowe, których przetworzenie termiczne (dzięki odpowiednim technologiom) może dostarczyć półproduktów do produkcji galanterii budowlanej oraz pokaźne ilości ciepła odpadowego o parametrach przemysłowych. W celu zwiększenia wykorzystania surowców wtórnych z przemysłu zostaną zastosowane takie narzędzia, jak:      dostosowanie regulacji umożliwiających rozwój rynków surowców wtórnych, konkurencyjnych w stosunku do surowców pierwotnych. Za ich pomocą odpady jednego przedsiębiorcy będą wykorzystywane przez innego w procesie produkcji. instrumenty wspierające przedsiębiorstwa przetwarzające odpady do formy surowca wtórnego lub produktu oraz te wykorzystujące surowce wtórne w produkcji. określenie standardów surowców wtórnych, gwarantujących jakość i paramentów pozwalających na wykorzystanie ich jako alternatywy dla surowców pierwotnych. stworzenie rynku surowców wtórnych, umożliwiających obrót surowcami wtórnymi . prace w obszarze B+R w zakresie możliwości wykorzystania materiałów, które są produktami ubocznymi lub utraciły status odpadów w procesach produkcyjnych oraz w zakresie zastąpienia nimi surowców pierwotnych wykorzystywanych do produkcji dóbr. Działanie to realizowane jest w ramach „Polityki ekologicznej państwa 2030 – strategii rozwoju w obszarze środowiska i gospodarki wodnej” (dalej PEP2030). I.1.
  6. Nowe modele biznesowe w gospodarce o obiegu zamkniętym Dla bardzo wielu uczestników rynku zwiększenie wydajności wykorzystania surowców będzie możliwe jedynie wskutek przeorganizowania modelu funkcjonowania. Nowość modeli biznesowych, która ma umożliwić transformację w kierunku GOZ, polega zarówno na wprowadzeniu innowacji w ramach tradycyjnych elementów modeli biznesowych (kluczowi partnerzy, kanały dystrybucji, klienci itd.), jak i na dodaniu nowych elementów (np. logistyka zwrotna). Modele biznesowe nie dotyczą tylko przedsiębiorstw, ale także można je odnosić do działalności administracji publicznej i konsumentów. W tym kontekście konieczne jest zapewnienie odpowiednich warunków, np. do stosowania dobrowolnych systemów zarządzania środowiskowego, rozwoju standardów odpowiedzialnego biznesu i tworzenia przedsiębiorczości społecznej (spółdzielnie, kooperatywy, współdziałanie, współdzielenie). Podstawowym mechanizmem skłaniającym do tworzenia nowych modeli biznesowych będzie rozszerzona odpowiedzialność producenta (ang. Extended Producer Responsibility, dalej EPR), która zobowiąże producenta do zebrania i zagospodarowania odpadów powstałych z produktów wprowadzanych przez niego na rynek. Narzędzie to realizuje zasadę „zanieczyszczający płaci”, a także – a może przede wszystkim – zachęca do spojrzenia na cały cykl życia produktu. Bowiem już w fazie projektowania i produkcji można użyć surowców i technologii oraz wprowadzić takie rozwiązania konstrukcyjne i użytkowe, które pozwolą na wytworzenie jak najmniejszej ilości odpadów oraz na poddanie jak największej ich części recyklingowi i innym metodom odzysku. W obecnym systemie regulacyjnym rozszerzona odpowiedzialność producenta wprowadzona jest w szczególności w odniesieniu do opakowań, pojazdów, sprzętu elektrycznego i elektronicznego, opon, baterii i akumulatorów oraz olejów smarowych. Aby EPR mogła być skutecznym narzędziem, powinna z jednej strony wprowadzać czytelne prawa i obowiązki dla producentów, z drugiej natomiast nie utrudniać prowadzenia działalności gospodarczej. EPR powinna być tak skonstruowana, aby być jednym z domyślnych elementów prowadzenia działalności, przyczyniającym się do pozyskiwania dobrej jakości surowców do produkcji i zwiększania przewag konkurencyjnych nad innymi uczestnikami rynku. Powinna także zachęcać do wprowadzania innowacyjnych produktów oraz procesów produkcyjnych, które ułatwią ponowne wykorzystanie materiałowe odpadów powstałych z tych produktów. Konieczne jest zatem zmodyfikowanie istniejącego systemu EPR oraz wprowadzenie rozwiązań zachęcających przedsiębiorstwa do korzystania z surowców wtórnych. – 14 –  Monitor Polski – 16 – Poz. 926 Odpowiedzią na wyzwania związane z wprowadzeniem nowych modeli biznesowych do gospodarki może być utworzenie przyjaznego przedsiębiorcom otoczenia regulacyjnego i opracowanie ekosystemu wsparcia, które pozwolą na zwiększenie konkurencyjności przedsiębiorstw działających na podstawie tych modeli. Działanie to częściowo jest realizowane w ramach PEP
  7. I.1.
  8. Zwiększanie wydajności gospodarowania surowcami w całym cyklu życia: upowszechnienie narzędzia pomiaru śladu środowiskowego Jednym z narzędzi służących do oceny wydajności procesów produkcyjnych pod kątem wykorzystania zasobów jest pomiar śladu środowiskowego. Jego celem jest określenie oddziaływania produktów (lub organizacji) na środowisko (bezpośrednie bądź pośrednie emisje do wody, gleby, powietrza, zużywanie zasobów wody, minerałów, gleby, pokrycia leśnego i degradacja bioróżnorodności) w ich całym cyklu życia, tj. przy uwzględnieniu wszystkich lub wybranych elementów związanych z pozyskaniem zasobów, z transportem, procesem produkcji, fazą użytkową oraz wycofaniem z rynku. W ramach oceny obliczane są ilości wykorzystywanych surowców i energii oraz emisji do środowiska. Regulacje w zakresie śladu środowiskowego mogą być istotnym narzędziem napędzającym transformację w kierunku GOZ, w tym głównie w zakresie:    określania kryteriów wyboru produktów i usług w krajowych zamówieniach publicznych, konstrukcji instrumentów wsparcia dla przedsiębiorstw i branż, tj. wysokość ewentualnej pomocy finansowej będzie mogła być uzależniona od śladu środowiskowego, różnicowania stawek podatkowych w zależności od wyniku analizy środowiskowej. Z uwagi na powyższe uwarunkowania kluczowymi działaniami będą: 1) rozpowszechnienie narzędzia LCA15 wśród przedsiębiorców jako narzędzia optymalizującego wykorzystanie zasobów do produkcji oraz zwiększającego konkurencyjność na rynku; 2) finansowanie procesu ekoprojektowania w firmach (np. w postaci voucherów na przeprowadzenie pomiaru LCA lub też w komponencie z ekoprojektowaniem); 3) zwiększanie świadomości ekologicznej konsumentów oraz producentów; 4) tworzenie strategii zarządzania środowiskowego przedsiębiorstw. Część tych działań jest realizowana w ramach PEP
  9. I.1.
  10. Wspieranie przejścia do gospodarki o obiegu zamkniętym w zakresie tworzyw sztucznych Wyzwania związane z produkcją i konsumpcją tworzyw sztucznych oraz ze zużytymi tworzywami sztucznymi mogą stać się szansą dla UE i konkurencyjności europejskiego przemysłu. W unijnej strategii 17 wyznaczone działania są 15 LCA – ocena cyklu życia (ang. life cycle assesment) jest techniką, która służy do zbadania aspektów środowiskowych i potencjalnych wpływów w całym okresie życia wyrobu, począwszy od pozyskania lub wytworzenia surowca z zasobów naturalnych przez produkcję i użytkowanie aż do ostatecznej likwidacji. 16 Zwiększanie świadomości ekologicznej konsumentów oraz producentów można znaleźć w ramach kierunku interwencji: Edukacja ekologiczna, w tym kształtowanie wzorców zrównoważonej konsumpcji (IV.1) PEP2030; tworzenie strategii zarządzania środowiskowego przedsiębiorstw – w kierunku interwencji: Usprawnienie systemu kontroli i zarządzania ochroną środowiska oraz doskonalenie systemu finansowania (V.1) PEP
  11. 17 Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Europejska strategia na rzecz tworzyw sztucznych w gospodarce o obiegu zamkniętym” z dnia 16 stycznia 2018 r. [COM
(2018)28 final]. – 15 –  Monitor Polski – 17 – Poz. 926 skoncentrowane na realizacji wizji gospodarki o bardziej zamkniętym obiegu tworzyw sztucznych. Zadaniem państw członkowskich jest doprowadzenie do zmian w projektowaniu, wytwarzaniu i stosowaniu produktów oraz ich recyklingu. Opakowania z tworzyw sztucznych często są produktami jednorazowego użytku. Cel zmniejszenia negatywnego wpływu na środowisko i zdrowie ludzi, wynikającego z m.in. niedostrzegania wagi całego cyklu życia produktu na etapie projektowania i produkcji czy złego gospodarowania opakowaniami z tworzyw sztucznych, można osiągnąć dzięki zmianom w kierunku:       produkcji opakowań w całości z surowców naturalnych lub z jednego typu surowca nadającego się do recyklingu, sprawnej gospodarki odpadami, obejmującej ich wtórne wykorzystywanie surowcowe i energetyczne, zmniejszania emisji zanieczyszczeń poprzez m.in. działania ograniczające stosowanie produktów z tworzyw sztucznych jednorazowego użytku i dodawanie mikrodrobin tworzyw sztucznych do produktów, edukacji i podniesienia świadomości konsumentów na temat wartości odpadów tworzyw sztucznych i konieczności selektywnego zbierania odpadów, rozwijania innowacyjnych technologii produkujących materiały bardziej inteligentne i nadające się w większym stopniu do recyklingu, śledzenia i usuwania substancji niebezpiecznych z tworzyw sztucznych. Działania te są realizowane również w ramach PEP
  1. I.1.
  2. Wspieranie rozwoju innowacyjnych biotworzyw 18 w celu przejścia do gospodarki o obiegu zamkniętym Narastający problem zagospodarowania odpadów opakowaniowych, szczególnie jednorazowego użytku, skutkuje wzrostem świadomości konsumentów na temat wpływu opakowań na środowisko. Jednakże nawet odpady z tworzyw biodegradowalnych porzucone jako śmieci nie rozwiążą problemu zaśmiecania środowiska, ponieważ nie ulegną samoistnej biodegradacji. Stąd wynika konieczność właściwego oznakowania biotworzyw w celu rozpoznania materiału, z jakiego został wykonany. Biotworzywa dzieli się na dwie grupy: Rynek innowacyjnych opakowań wymaga wielu działań 1) tworzywa biopochodne – otrzymywane regulacyjnych, umożliwiających rozwój segmentu opakowań opartych z surowców odnawialnych (biosurowców), co na surowcach z recyklingu i biosurowcach, a także na materiałach pozwala oszczędzać surowce dzięki przeznaczonych do wielokrotnego użytku. Kwestie związane z wykorzystywaniu cyklicznie odnawiającej się biotworzywami (biopochodnymi i biodegradowalnymi) muszą zostać biomasy. Produkcja biotworzyw z biosurowców uporządkowane nie tylko poprzez dostosowanie legislacji, ale także ma także niższy ślad węglowy (węgiel odnawialny poprzez ekoprojektowanie, ulepszone systemy zbiórki i zmianę pochodzący z roślin). zachowań konsumenckich. 2) tworzywa biodegradowalne – wykorzystywane W obszarze tworzyw biopochodnych wskazane będzie wykorzystanie potencjału rolniczego polskiej gospodarki, np. zagospodarowanie produktów ubocznych lub odpadowych z przemysłu mleczarskiego w produkcji w pełni biodegradowalnych polimerów (polilaktydów) czy produkcji pochodnych skrobi z odpadów przemysłu spożywczego. w tych obszarach gospodarki, w których preferowane jest zawrócenie materiałów do obiegu przez kompostowanie. Ogranicza to szkody w ekosystemach, w tym morskim, powodowane przez zaśmiecenie. W wyniku recyklingu organicznego, w tym kompostowania, powstaje biomasa, która może być wykorzystana w produkcji nowych biosurowców. 18 Biotworzywa to szerokie pojęcie, w którym mieszczą się dwie odmienne grupy tworzyw, definiowane ze względu na pochodzenie surowca do produkcji polimeru oraz ze względu na właściwości materiału polimerowego. Do pierwszej grupy należą tworzywa wytworzone z surowców odnawialnych, czyli tworzywa biopochodne, do drugiej zaś tworzywa ulegające biodegradacji, czyli tworzywa biodegradowalne. – 16 –  Monitor Polski – 18 – Poz. 926 Innym kierunkiem może być wykorzystanie produktów odpadowych przemysłu drzewnego do produkcji folii i włókien celulozowych. W obszarze tworzyw biodegradowalnych kierunkiem rozwoju mogą być nowe zastosowania w rolnictwie (np. folie biodegradowalne do ściółkowania), produkty ułatwiające zagospodarowanie bioodpadów (np. kompostowalne worki) oraz wyroby używane podczas imprez masowych (np. kubki, pojemniki, sztućce). Kierunek interwencji I.
  3. Ekoinnowacje Ekoinnowacje są dziś bardzo istotnym czynnikiem rozwoju państw oraz przedsiębiorstw w UE. Przyczyniają się do powstania nowych procesów, technologii i usług, dzięki którym organizacje stają się bardziej przyjazne środowisku. Wdrożenie ich zmniejsza koszty prowadzenia działalności, kreuje postawy przedsiębiorców oraz konsumentów i przyczynia się do tworzenia pozytywnego wizerunku organizacji. Stworzenie warunków dla rozwoju polskich technologii tego typu da postawy do budowania długookresowej konkurencyjności przedsiębiorstw. Wsparcie powinno obejmować wszystkie etapy rozwoju technologii od pomysłu do wprowadzenia gotowych rozwiązań na rynek krajowy oraz zagraniczny. Celem tego obszaru działania jest stworzenie rynku – popytu, ale przede wszystkim podaży innowacyjnych rozwiązań sprzyjających poprawie wydajności wykorzystywania zasobów, ograniczających powstawanie odpadów oraz negatywny wpływ na środowisko, a także umożliwiających substytucję surowców nieodnawialnych zasobami odnawialnymi. Działania I.2.
  4. Ekoprojektowanie: stworzenie eksperckiej platformy ekoprojektowania Ekoprojektowanie polega na włączeniu kryteriów ochrony środowiska w ramach cyklu życia produktu lub usługi. Głównym celem ekoprojektowania jest przewidywanie i minimalizowanie negatywnego wpływu na środowisko produkcji, użytkowania i zagospodarowywania produktów przy utrzymaniu poziomu jakości zgodnie z jego zastosowaniem. Możliwości poprawy projektowania dotyczą pięciu obszarów19: 1) projektowania potrzebnego przy pozyskaniu materiałów (waga i objętość produktu, wykorzystanie materiałów pochodzących z recyklingu, udział surowców wtórnych); 2) projektowania procesów produkcji (zużycie energii, wody, emisja do powietrza, wody i gleby, powstawanie odpadów); 3) projektowania transportu i dystrybucji (optymalizacja zużycia paliwa czy minimalizacja wielkości i wagi produktu); 4) projektowania użytkowego (zmniejszenie zużycia energii i wody potrzebnej do użytkowania produktu, zwiększenie dostępności części zamiennych, maksymalizowanie łatwości utrzymania, ponownego użycia i demontażu oraz łatwości recyklingu materiałowego); 5) projektowania końca życia produktów (unikanie aspektów projektowych utrudniających recykling materiałów i redukcję ilości wytwarzanych odpadów). Nowe podejście do projektowania produktów w wielu przypadkach będzie wymagać całkowitego przeorganizowania dotychczasowych procesów produkcyjnych. Ekoprojektowanie powinno być jednym z elementów kształcenia inżynierów, ekonomistów, projektantów, architektów procesów produkcyjnych itd. z jednej strony, a z drugiej – 19 Charter M., Designing for the Circular Economy, Routledge,
  5. – 17 –  Monitor Polski – 19 – Poz. 926 przedmiotem działań skierowanych bezpośrednio do producentów, w tym MŚP, którzy wdrażaliby to podejście w strategiach biznesowych. Dziś są to dość elitarne kompetencje, a bez nich gospodarka nie będzie w stanie tworzyć produktów czy usług zaprojektowanych zgodnie z zasadami GOZ (ang. circular by design). Kolejnym działaniem, które wpłynie na rozwój wiedzy związanej z GOZ, będzie stworzenie eksperckiej platformy ekoprojektowania. Będzie to miejsce, w którym przedsiębiorcy otrzymają pomoc ekspercką w postaci doradztwa, audytu oraz propozycji zmian w procesach produkcyjnych pod kątem GOZ. I.2.
  6. Upowszechnianie systemów zarządzania środowiskowego i certyfikacji Systemy zarządzania środowiskowego (SZŚ) tworzą część całego systemu zarządzania przedsiębiorstwem, która obejmuje strukturę organizacyjną, planowanie, rozłożenie odpowiedzialności, jak również wykorzystanie środków potrzebnych do opracowywania i wdrażania przyjętej przez organizację polityki środowiskowej oraz zarządzania w sposób uwzględniający kwestie środowiskowe. SZŚ prowadzi do minimalizowania szkodliwego oddziaływania na środowisko w sposób korzystny dla danego przedsiębiorstwa. Wśród systemów zarządzania środowiskowego najistotniejszą rolę odgrywają dwa standardy: norma ISO 14001 oraz wspólnotowy system ekozarządzania i audytu EMAS. Posiadanie certyfikowanego SZŚ, w szczególności EMAS, stanowi źródło wiarygodnych danych do sprawozdawczości, a także zapewnia ulgi regulacyjne oraz możliwość analizy porównawczej organizacji w odniesieniu do najlepszych dostępnych praktyk. Obecnie potencjalni odbiorcy ekoinnowacyjnych rozwiązań technologicznych oferowanych przez małe i średnie przedsiębiorstwa często nie mają zaufania do oferowanych technologii. Wynika to z jednej strony z ograniczonego zaufania do innowacji ze strony nabywców, w szczególności z sektora finansów publicznych, a z drugiej – z braku możliwości wiarygodnego udokumentowania efektów działania i korzyści środowiskowych wynikających z wdrożenia innowacyjnych technologii oraz braku równorzędnych zasad konkurencji dla tych technologii i ich wytwórców względem technologii konwencjonalnych. Jednym z narzędzi odpowiadających na zarysowany powyżej problem jest system weryfikacji technologii środowiskowych (ang. Environmental Technology Verification, dalej ETV). Jest to narzędzie wspierające komercjalizację i upowszechnianie innowacyjnych technologii środowiskowych. System ETV pozwala w sposób wiarygodny i bezstronny potwierdzić efekt działania nowatorskiej technologii oraz korzyści środowiskowe wynikające z jej zastosowania deklarowane przez dostawcę, a podstawą do przeprowadzenia weryfikacji są rzetelne dane z badań technologii. Ponadto system dostarcza rynkowo istotnych informacji, które pozwalają wytwórcy wyróżnić technologię na rynku, a nabywcy dokonać wyboru technologii najlepiej odpowiadającej jego potrzebom. Dzięki uznawalności świadectw weryfikacji na rynkach ogólnoświatowych ETV przyczynia się także do wzrostu potencjału eksportowego polskich przedsiębiorstw oraz budowania ich pozycji na rynkach globalnych. Działania ukierunkowane na wsparcie rozwoju ETV realizowane są również w ramach PEP
  7. I.2.
  8. Green Innovation Hub – koordynacja wsparcia dla firm rozwijających zielone technologie Obszar finansowania zielonych technologii ze środków publicznych charakteryzuje się dużą liczbą i zróżnicowaniem instrumentów wsparcia oraz brakiem jednolitego zdefiniowania tych technologii. Wyniki analiz i wnioski z warsztatów z przedstawicielami przedsiębiorstw oraz instytucji finansujących wskazują, że potencjał rozwoju i komercjalizacji innowacyjnych rozwiązań w obszarze zielonych technologii nie jest w pełni wykorzystywany. Przyczyną jest m.in. rozdrobnienie i brak koordynacji przedsiębiorstw, niski stopień koordynacji programów i instrumentów wsparcia, rozproszenie informacji, nadmierne zróżnicowanie zasad naboru, oceny i realizacji projektów oraz brak mechanizmów – 18 –  Monitor Polski – 20 – Poz. 926 integracji instrumentów wsparcia. Z uwagi na powyższe wiele przedsiębiorstw z rezerwą podchodzi do wykorzystania środków zewnętrznych lub korzysta z niewielkiej części dostępnych instrumentów. Z uwagi na powyższe uwarunkowania jednym z kluczowych kierunków działania w obszarze ekoinnowacji jest powołanie punktu koordynującego działania na rzecz wsparcia zielonych technologii (co wpisuje się również w działania programu GreenInn20), do którego zadań będzie należało przede wszystkim: 1) informowanie, komunikacja oraz wsparcie firm rozwijających zielone technologie, skierowane do: a. wszystkich firm zainteresowanych rozwojem zielonych technologii (działania informacyjne dotyczące dostępnych instrumentów wsparcia), b. wybranych firm w ramach zintegrowanego programu wzmocnienia kompetencji i rozwoju zielonych technologii21; 2) koordynacja oraz inicjowanie działań systemowych wspierających zielone technologie, polegających m.in. na integracji instrumentów wsparcia dostępnych w ramach różnych programów, jak również na projektowaniu oraz wdrażaniu nowych instrumentów wsparcia; 3) stymulowanie popytu na zielone technologie poprzez m.in. popularyzację wiedzy nt. korzyści płynących z zastosowania zielonych technologii. Projekty strategiczne Zielone zamówienia – dalsze upowszechnianie zielonych zamówień, opracowanie materiałów lub zaleceń stosownie do celów i priorytetów określonych w Polityce Zakupowej Państwa. Biogospodarka – opracowanie systemu sprawozdawczości i statystyki (w zakresie input/output) dla sektora biogospodarki. Platforma surowców wtórnych – stworzenie i rozwój rynków na surowce wtórne, rozwój klastrów typu „moje odpady twoim surowcem” i symbioz gospodarczych. Ekoprojektowanie – stworzenie eksperckiej platformy ekoprojektowania. Upowszechnienie narzędzia pomiaru śladu środowiskowego, skutkującego zwiększaniem wydajności gospodarowania surowcami w całym cyklu życia. Bioopakowania – przegląd obowiązujących regulacji i stworzenie jednolitych wymagań w obszarze GOZ opakowań. GIH (ang. Green Innovation Hub) – utworzenie punktu koordynującego działania na rzecz rozwoju i komercjalizacji zielonych technologii. 20 Celem projektu było ukierunkowanie wsparcia na polskie innowacyjne przedsiębiorstwa działające w obszarze zielonych rozwiązań lub rozwiązań przyjaznych środowisku poprzez opracowanie propozycji kompleksowego programu wsparcia i rozwoju innowacyjnych technologii niskoemisyjnych i innych technologii środowiskowych. 21 Związanych również z ETV. – 19 –  Monitor Polski – 21 – Poz. 926 II. Praca i kapitał ludzki Wizja i cel W wyniku rozwoju technologii informacyjnych, w tym sztucznej Rysunek
  9. Lista wybranych umiejętności inteligencji, nastąpi radykalny wzrost automatyzacji (robotyzacji) potrzebnych pracownikom w gospodarce opartej procesów w wielu branżach. W branżach objętych najsilniejszymi na wiedzy i danych zmianami technologicznymi będzie odczuwalny silny deficyt Źródło: Opracowanie własne na podstawie Zintegrowanej Strategii Umiejętności 2030 i innych kreatywnych kadr przy nadmiarze pracowników potrafiących dobrze wykonywać rutynowe czynności. Nawet w przypadku najbardziej scyfryzowanych przedsiębiorstw XXI wieku, mających autonomiczne systemy zarządzania oraz rozbudowaną automatykę przemysłową, obecność człowieka przy produkcji nadal pozostaje jednak niezbędna. Właściwie przygotowana kadra, posługująca się głównie wiedzą, wykorzystująca w pracy nowoczesne techniki zdobywania informacji oraz przetwarzania danych to niezbędny warunek zakładanego „skoku cywilizacyjnego”. Warunkiem zapewnienia odpowiednich kadr dla nowoczesnej gospodarki, która podlega intensywnym przemianom technologicznym, jest dokonanie dalszych zmian w systemie edukacyjnym i stopniowe odejście od wzorców wypracowanych we wcześniejszych fazach nowoczesności. Szkoły powinny rozwijać predyspozycje i aspiracje uczniów oraz kształtować ich zdolności do twórczego uczenia się. Niezbędna jest zasadnicza reinstytucjonalizacja kształcenia – od najmłodszych lat po aktywność edukacyjną dorosłych i rozwój wiedzy. Konieczne jest osadzenie szeroko rozumianej edukacji w różnych sferach życia zbiorowego i różnych formach jego organizacji (np. teatr, muzeum, przedsiębiorstwo publiczne) 22 . Zapotrzebowanie polskiej gospodarki na kwalifikacje, umiejętności i kompetencje będzie determinowane przez trendy pojawiające się na rynkach europejskich i światowych, które obecne są także na polskim rynku pracy. Nie bez znaczenia będą również zjawiska typowe dla transformacji strukturalnej, takie jak konieczność masowego przekwalifikowywania pracowników. 22 Szeroko rozumianą edukację (zorganizowany transfer wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych) można organizować nie tylko w szkołach, na uczelniach oraz w podobnych, dedykowanych kształceniu i szkoleniu miejscach, ale także w miejscach pracy (w przedsiębiorstwach, urzędach, różnych instytucjach i organizacjach), w miejscach usług lub działań publicznych (np. na rzecz społeczeństwa obywatelskiego i rozwoju różnych społeczności, kultury, sportu, turystyki, ochrony zdrowia, wsparcia rodziny, bezpieczeństwa publicznego, ochrony środowiska i klimatu, rozwoju świadomości prawnej, rozwoju własnych zainteresowań itp.). – 20 –  Monitor Polski – 22 – Poz. 926 W perspektywie do 2030 roku Polska będzie musiała się zmierzyć z wyzwaniem budowania innowacyjnej gospodarki opartej na wiedzy w warunkach malejących zasobów pracy i starzejącego się społeczeństwa. W nadchodzących latach coraz większego znaczenia dla pozycji pracownika na rynku pracy nabierać będą tzw. kompetencje kluczowe i umiejętności uniwersalne, potrzebne w szerokim spektrum zawodów i stanowisk pracy oraz pozwalające w łatwy sposób przystosowywać się do zmieniających się warunków. Zestaw umiejętności personalnych oraz kompetencji cyfrowych, a także tych związanych z pracą w zespole i pracą projektową pozwala zwiększyć wartość pracownika niezależnie od branży, w której będzie on pracował. Tego typu kompetencje będą kształtowane na etapie edukacji szkolnej, tak aby osoby wchodzące w dorosłość były wyposażone w zestaw narzędzi do rozwijania się w wybranej przez siebie dziedzinie. Cele związane z obszarem praca i kapitał ludzki: 1) Rozwój nowoczesnego uczenia się przez całe życie. 2) Przygotowanie kompetentnych kadr na potrzeby scyfryzowanej gospodarki. Kierunek interwencji II.
  10. Dostosowanie kompetencji do wyzwań przyszłości Zdobywanie nowych kompetencji jest najważniejszym elementem budowania kapitału ludzkiego. W wyniku dynamicznie zachodzących zmian i przewidywanej transformacji strukturalnej gospodarki należy z wyprzedzeniem programować rozwój kadr przy współpracy przedsiębiorstw, tak by rynek pracy nie borykał się ze strukturalnym niedopasowaniem kompetencji, a w konsekwencji – z bezrobociem technologicznym. Tabela
  11. Podział zawodów według prognozowanego zapotrzebowania w nadchodzących latach Źródło: Światowe Forum Ekonomiczne Rosnące zapotrzebowanie Malejące zapotrzebowanie Analiza danych i data scientists Wprowadzanie danych Programowanie SI Obsługa biurokracji Analiza big data Księgowość Marketing cyfrowy i specjaliści od strategii Audyt Automatyzacja procesów Składanie produktów finalnych Specjaliści od rozwoju biznesu Usługi biznesowe i zarządzanie administracją Transformacja cyfrowa Obsługa klienta Analitycy bezpieczeństwa informatycznego Zarządzanie operacyjne Twórcy oprogramowania Naprawa urządzeń i maszyn Specjaliści od Internetu rzeczy Pracownicy nadzorujący stan zapasów Należy przyjąć, iż już w nieodległej przyszłości część zawodów zacznie zanikać, a równocześnie będą pojawiały się nowe zawody przyszłości. Wiele z nich będzie wymagało kształcenia i szkolenia w wąskich specjalizacjach, inne kluczowych kompetencji i rozległej wszechstronnej wiedzy. Wymusi to lepsze gospodarowanie zasobami pracy. Wzrost produktywności pracy będzie prowadził do zmniejszenia pracochłonności gospodarki i zmiany jej struktury. Ludzie dotychczas wykonujący prace powtarzalne (zarówno fizyczne, jak i intelektualne) będą zmieniać swoje kwalifikacje w kierunku kreatywnych zawodów lub zawodów wymagających interakcji z drugim człowiekiem lub z maszyną. Nie będzie to możliwe bez rozbudowy nowoczesnego systemu praktycznego uczenia się przez całe życie, w tym opartego na nowoczesnych technikach e-learningowych. Równolegle zmiana podejścia do kapitału ludzkiego będzie musiała się odbyć na poziomie kadr zarządzających przedsiębiorstwami. W wyniku rosnącej konkurencji będą one zmuszone do – 21 –  Monitor Polski – 23 – Poz. 926 lepszego zarządzania zróżnicowanymi umiejętnościami pracowników, jak również samym procesem zdobywania umiejętności. Działania II.1.
  12. Rozwój kompetencji cyfrowych na wszystkich etapach uczenia się Kompetencje cyfrowe, w szczególności dotyczące poziomu ponadpodstawowego, stanowią priorytetowy obszar dopasowania kompetencji pracowników do wymagań przyszłego rynku pracy. Zakres wymaganych kompetencji cyfrowych będzie się stale rozszerzał. Powszechna stanie się konieczność obsługi baz danych i umiejętność myślenia algorytmicznego pozwalającego na szybką naukę nowych języków programowania. Warto zaznaczyć, że część umiejętności uznawanych dzisiaj za umiejętności specjalistyczne już w niedługim czasie stanie się umiejętnościami podstawowymi. W celu zwalczania zacofania cyfrowego i zwiększania poziomu umiejętności cyfrowych zostanie wdrożony kompleksowy i wieloletni Program Rozwoju Kompetencji Cyfrowych (dalej PRKC), realizowany pod przewodnictwem ministra właściwego ds. informatyzacji w ścisłej współpracy z ministrami właściwymi ds. oświaty i wychowania, szkolnictwa wyższego i nauki, gospodarki oraz pracy przy wsparciu jednostek samorządu terytorialnego. Program ten będzie realizowany m.in. poprzez zwiększanie kompetencji metodycznych i merytorycznych nauczycieli, edukatorów oraz kadry akademickiej w obszarze dydaktyki cyfrowej, kompetencji nauczycieli do pracy z utalentowaną informatycznie młodzieżą i w zakresie nauczania programowania, a także poprzez zapewnienie dostępu do materiałów edukacyjnych oraz rozwijanie dydaktyki cyfrowej. W ramach PRKC planuje się także systemowe wsparcie edukacji cyfrowej dorosłych użytkowników ICT, jak również osób wykluczonych cyfrowo, bowiem ciągle jeszcze 13% społeczeństwa nie korzysta z Internetu, najczęściej z powodu braku potrzeby lub z powodu niewystarczających umiejętności. Kolejnymi istotnymi obszarami wsparcia będzie podniesienie poziomu kompetencji cyfrowych wśród pracowników administracji publicznej wszystkich szczebli oraz zwiększanie liczby specjalistów ICT na potrzeby gospodarki opartej na wiedzy. Uzupełnieniem działań PRKC, skoncentrowanych na rozwoju kompetencji cyfrowych, będą inicjatywy rozwojowe w zakresie infrastruktury w edukacji formalnej. Ogólnopolska Sieć Edukacyjna (dalej OSE) jest projektem, współfinansowanym ze środków Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa, dzięki któremu szkoły w Polsce będą mieć dostęp do szybkiego, bezpiecznego Internetu. Na bazie dostępu do Internetu szerokopasmowego zostaną poczynione dalsze inwestycje w cyfrową infrastrukturę szkół w ramach komponentu „Transformacja cyfrowa” w KPO. Celem inwestycji jest zwiększenie wykorzystania rozwiązań IT w edukacji, doposażenie szkół podstawowych i ponadpodstawowych w sprzęt komputerowy, oprogramowanie i pracownie multimedialne, odpowiadające potrzebom współczesnej szkoły. II.1.
  13. Rozwój kształcenia zawodowego na potrzeby przemysłu przyszłości Zachodzące dynamicznie zmiany, związane z czwartą rewolucją przemysłową, będą wymagać rozwoju nowych umiejętności w zakresie wytwarzania oraz wykorzystania technologii, takich jak: systemy cyberfizyczne, zaawansowane systemy zarządzania produkcją, zaawansowana robotyzacja, złożone systemy analizy danych produkcyjnych czy sztuczna inteligencja. W nowym modelu kształcenia zawodowego nacisk będzie położony na wzmocnienie współpracy i partycypacji pracodawców, w tym m.in. w kształtowaniu propozycji programów nauczania. Zapotrzebowanie na kreatywną kadrę o bardzo wysokich kompetencjach będzie się wiązać z przygotowaniem jej do aktualnych i przyszłych potrzeb, a to wymusza aktualizację treści kształcenia pod kątem wyzwań związanych z cyfrową transformacją przemysłu. System edukacji i rozwoju umiejętności powinien być na tyle elastyczny, aby pozwalał na szybkie reagowanie na zapotrzebowanie – 22 –  Monitor Polski – 24 – Poz. 926 gospodarki na konkretne umiejętności. Z uwagi na dynamikę zmian we współczesnej gospodarce niezbędne jest wzmocnienie procesu aktualizacji wiedzy nauczycieli zawodu. Ważnym elementem jest platforma edukacyjno-szkoleniowa, łącząca system szkolnictwa branżowego z przedsiębiorcami, Fundacją Platforma Przemysłu Przyszłości (dalej FPPP) 23 oraz DIH-ami 24 w obszarach kompetencji powiązanych z rewolucją przemysłową. Stworzenie i prowadzenie platformy cyfrowej, udostępniającej kursy rozwijające kompetencje powiązane z technologiami, procesami i modelami biznesowymi przemysłu 4.0, jest zadaniem FPPP. II.1.
  14. Kształtowanie zdolności menedżerskich do zarządzania innowacjami w przedsiębiorstwach Gospodarka oparta na wiedzy wymaga przełamania barier mentalnych i przyzwyczajeń z okresu konkurowania tanią siłą roboczą. Potrzeba zupełnie nowego podejścia do zarządzania firmą – systemowego podejścia otwartego na innowacje. Obok zasobów koniecznych do tworzenia innowacji, takich jak: dobre pomysły, przełomowe wynalazki, kapitał finansowy oraz zespół specjalistów potrzebny jest dobrze przygotowany menedżer, który potrafi stymulować, dostrzegać, oceniać oraz sprzedawać nowatorskie pomysły i rozwiązania dostosowane do potrzeb konsumentów. Dlatego też szczególna uwaga zostanie skupiona na kompetencjach menedżerskich, które pomagają kształtować kulturę innowacyjną i zarządzać całym cyklem innowacyjnym. Empiryczne dowody potwierdzają istnienie silnego związku między dobrze zarządzanym procesem innowacyjnym a rynkowym sukcesem firmy. Poprawa umiejętności zarządzania innowacjami poprzez dedykowane programy menedżerskie powinna przyczynić się do rozwoju innowacyjnych firm. W tym zakresie przewiduje się m.in. kontynuację projektu Akademia Menedżera Innowacji wspomagającego rozwój kompetencji menedżerów firm dotyczących wdrażania innowacyjnych rozwiązań w przedsiębiorstwach. Dla rozwoju innowacji duże znaczenie odgrywa wzmocnienie współpracy pomiędzy sektorami nauki i przedsiębiorstw. W jej stymulowaniu ważne jest zaprojektowanie odpowiednich narzędzi wspierających rozwój kompetencji pracowników podmiotów z otoczenia biznesu, zwłaszcza systemu szkolnictwa wyższego i nauki, w zakresie zarządzania innowacjami. II.1.
  15. Edukacja uczniów dla innowacji – kształtowanie kompetencji proinnowacyjnych i kompetencji kluczowych Zmiany dokonane w ostatnich latach w systemie edukacji, w tym przede wszystkim ujęcie rozwoju postaw kreatywności i innowacyjności uczniów w podstawie programowej, otwierają drogę do kształtowania kompetencji przyszłości. Konieczne są dalsze systemowe zmiany polegające na otwarciu systemu edukacji formalnej na inne formy uczenia się zarówno młodego pokolenia, jak i ludzi dorosłych, co jest niezbędnym warunkiem budowania ogólnospołecznego i wielopokoleniowego systemu rozwoju kompetencji. Obecnie wciąż dominuje transmisyjny (jednokierunkowy) sposób (model) edukacji, który powinien zostać zastąpiony przez model relacyjny, w którym doświadczanie rzeczywistości dzieje się w bezpośredniej relacji między dwiema lub więcej osobami (zarówno rówieśnikami, jak i międzypokoleniowo), co stanowi podstawowe ogniwo budowania wiedzy, umiejętności, postaw i wartości. Tak rozumiane doświadczenia edukacyjne sumują się w trwałe efekty uczenia się. Istotne jest uczenie się tego, co nowe, uczenie się przez działanie i przez współdziałanie oraz poprzez popełnianie błędów, które powinny być traktowane jako wyzwania i szansa na rozwój. Uczącym się należy umożliwić zgłębianie tematów szczególnie dla nich interesujących, również w formach niestandardowych (np. realizacja projektów, zajęcia dodatkowe, w tym pozaszkolne). Istotnym elementem zmian powinno być odpowiednie przygotowanie rodziców oraz 23 Zob. III.2.
  16. 24 Digital Innovation Hubs – Huby Innowacji Cyfrowych, zob. III.2.
  17. – 23 –  Monitor Polski – 25 – Poz. 926 zwiększanie prestiżu zawodu nauczyciela i zaufania do szkoły, co powinno się przyczynić do budowy partnerstwa edukacyjnego. Koniecznym i podstawowym czynnikiem warunkującym zwiększenie innowacyjności polskich przedsiębiorstw i w konsekwencji ich konkurencyjności opartej na produktach i usługach o wysokiej wartości dodanej jest człowiek zdolny do tworzenia innowacyjnych rozwiązań. Dlatego też niezbędne jest podjęcie działań ukierunkowanych na kształtowanie innowatorów, bez których przejście do etapu rozwoju gospodarczego opartego na innowacjach będzie trudne. Mają one z założenia charakter długofalowy, a ich wymiernych efektów należy oczekiwać w dłuższym horyzoncie czasowym. Dla rozwoju zdolności do tworzenia innowacyjnych rozwiązań znaczenie ma promowanie nauczania interdyscyplinarnego, łączącego wiedzę z różnych przedmiotów, oraz wykorzystywanie w praktyce szkolnej metody projektu, polegającej na rozwiązywaniu autentycznych problemów, wzbudzaniu zainteresowań, zachęcaniu do współpracy i łączeniu wiedzy teoretycznej z praktyką. W tym kontekście na szeroką skalę powinny być kontynuowane działania zainicjowane w projekcie pilotażowym „Szkoła dla Innowatora” polegające na stosowaniu w praktyce szkolnej metod nauczania sprzyjających kształtowaniu kompetencji proinnowacyjnych. Opracowane w wyniku projektu narzędzia i metody nauczania powinny znaleźć szerokie zastosowanie. Ważną kwestią jest również dostarczanie infrastruktury niezbędnej do demonstracji wiedzy, eksperymentowania i rozwoju kreatywności, np. na wzór Centrum Nauki Kopernik, która powinna być dostępna w każdym regionie. Modyfikacji wymaga system oceny i awansów nauczycieli, który powinien być bardziej zorientowany na motywowanie do ciągłego doskonalenia się i dzielenia wiedzą, zwłaszcza w zakresie metod kształtowania kompetencji proinnowacyjnych. Zostaną też podjęte działania w celu lepszego przygotowania kandydatów do zawodu nauczyciela, w tym lepszej koordynacji procesów kształcenia nauczycieli oraz ich dalszego doskonalenia zawodowego. Kierunek interwencji II.
  18. Rozwój nowoczesnego uczenia się przez całe życie Dynamicznie zmieniająca się gospodarka wymaga ciągłego dostosowywania struktury kompetencji do wymogów rynku. Dotychczasowe dostosowywanie, zachodzące poprzez zastępowanie starszych pokoleń młodszymi, nie będzie dłużej wystarczało. Współcześnie nawet najlepiej przygotowany i wybiegający w przyszłość program nauczania nie pozwoli na zdobycie kwalifikacji niezbędnych pracownikowi przez całe życie. Dynamika przemian gospodarczych, społecznych i technologicznych osiągnęła tempo, w którym zdobywanie nowej wiedzy i zapominanie o starych przyzwyczajeniach staje się kompetencją samą w sobie. W takich warunkach utrzymanie długookresowego dopasowania struktury kapitału ludzkiego do wymagań rynku staje się zasadniczym wyzwaniem rozwojowym. Dlatego też wzrost produktywności polskiej gospodarki nie będzie możliwy bez rozwoju uczenia się przez całe życie. Każdy pracownik wchodzący na rynek pracy musi być gotowy w niedługim czasie dokonać istotnego uzupełnienia swojej wiedzy lub przekwalifikowania, być może nawet kilkukrotnie w trakcie swojego życia. Zjawisko to powinno być traktowane jako nieodłączny element życia zawodowego, a sama zdolność uczenia się powinna być elementem kształcenia na etapie szkolnym. Konieczny staje się dynamiczny rozwój pozaszkolnych form uczenia się, np. w miejscu pracy czy w formie zdalnej. Nauka w miejscu pracy coraz mniej przypominać powinna szkolenia, w których wiedza jest przekazywana w formie wykładu, a coraz bardziej stawać się procesem wspólnego rozwiązywania problemów, pobudzającego uczących się do wymiany wiedzy, poszukiwania niekonwencjonalnych metod i wykorzystania własnej kreatywności. Realizacja tego kierunku zmian będzie wymagała połączenia wysiłków różnych interesariuszy: przedsiębiorców, pracowników oraz sektora publicznego. Należy zaprojektować rozwiązania systemowe ułatwiające proces ciągłego – 24 –  Monitor Polski – 26 – Poz. 926 uczenia się i przekwalifikowywania pracowników np. na wzór szwedzkich instrumentów AVE i AEI
  19. We wzmacnianiu praktycznych elementów uczenia się i kompetencji odpowiadających na potrzeby społeczno-gospodarcze istotne jest wykorzystywanie danych pochodzących z ogólnopolskiego systemu monitorowania Ekonomicznych Losów Absolwentów szkół wyższych (ELA) oraz nowego systemu monitorowania karier absolwentów szkół ponadpodstawowych. Działania II.2.
  20. Rozwój platform edukacyjnych typu MOOC Tradycyjny model kształcenia, opierający się na publicznych instytucjach edukacyjnych i bezpośrednim kontakcie z nauczycielem, dostosowany jest przede wszystkim do długich cykli kształcenia. Gospodarka przyszłości, wymagająca dynamicznych dostosowań, specjalistycznego szkolenia ściśle powiązanego z praktyką oraz elastycznego podejścia do czasu poświęcanego na edukację, będzie wymagała zmian w tym modelu. Mimo że szkoły różnego stopnia nadal pozostaną główną instytucją budowania kapitału ludzkiego młodych osób, to niezbędne będzie stworzenie nowoczesnego systemu zdalnego zdobywania kompetencji przez wszystkie grupy wiekowe, opartego na rozwiązaniach informatycznych. Platformy edukacyjne typu MOOC zapewniają darmowy dostęp do kursów z szerokiego zakresu nauki. Powstała w 2018 r. platforma Navoica26 (wcześniej „Polski MOOC”) powinna stać się ważnym narzędziem edukacji, zwłaszcza w koncepcji life-long learning, odpowiadającym na potrzeby współczesnych odbiorców zarówno pod względem wygodnej i atrakcyjnej formy przekazywania wiedzy, jak również obszernej i dostosowanej do potrzeb rynkowych tematyki kursów. W tym celu potrzebne będzie regularne określanie umiejętności i wiedzy, niezbędnych do rozwoju kapitału ludzkiego kompatybilnego z rozwojem technologicznym. Szczególne znaczenie powinno mieć zapewnienie dostępu do wiedzy potrzebnej w zawodach o ponadprzeciętnej produktywności. Ogólnopolską platformą edukacyjną, na której są udostępniane bezpłatne materiały edukacyjne oraz kursy e-learningowe do wykorzystania nie tylko przez uczniów i nauczycieli, ale także przez wszystkich innych uczących się, i która może być wykorzystywana w realizacji koncepcji life-long learning, jest również Zintegrowana Platforma Edukacyjna (dalej ZPE), dostępna pod adresem zpe.gov.pl. ZPE to narzędzie dedykowane szkołom i placówkom, ale mogą z niej korzystać również inni użytkownicy, zainteresowani podnoszeniem swoich umiejętności i wiedzy. II.2.
  21. Wzmocnienie polityki szkoleniowej firm sektora MŚP Ważnym wyzwaniem rozwojowym jest zwiększanie świadomości oraz skłonności przedsiębiorców do inwestowania w aktualizację wiedzy i rozwój kompetencji swoich pracowników. Przedsiębiorcy i instytucje otoczenia biznesu, w tym 25 Edukacja ustawiczna – Adult Education Initiative (AEI) oraz Advanced Vocational Education (AVE) AEI to funkcjonujący w latach 1997–2002 w Szwecji instrument skierowany do osób, które chciały wzmocnić swoją pozycję na rynku pracy oraz podnieść swoje kompetencje. Celem inicjatywy AEI było zwiększenie wiedzy i rozwój umiejętności, by zwiększać jednocześnie równość szans, wzrost gospodarczy i zatrudnienie. Z programu skorzystało ok. 800 tys. osób (50% bezrobotnych), które zwiększyły swój poziom wykształcenia o odpowiadający 2 semestrom kształcenia na uczelni, a ¾ z nich znalazło nową pracę. W wyniku programu wielu studentów rozpoczęło kształcenie na uczelni, osoby, które ukończyły szkolenie, zwiększyły swoje dochody, zwiększył się poziom współpracy instytucji edukacyjnych z przemysłem i związkami zawodowymi, wdrażano nowoczesne metody nauczania, w tym e-learning. W trakcie programu rząd finansował ok. 110 tys. miejsc w szkołach dla dorosłych rocznie. AVE to powołany na mocy ustawy z 2000 r. pn. Advanced Vocational Education 2000/01:63 instrument wspierający kształcenie policealne ukierunkowane na realne potrzeby przedsiębiorstw i wraz z nimi organizowane – przedsiębiorcy uczestniczyli w kształtowaniu programów nauczania i często oferowali staże i ewentualne zatrudnienie absolwentom kursów, które trwały ok. 2–3 lat. W AVE uczestniczyło rocznie 12 tys. studentów na kursach organizowanych w ok. 250 obszarach. Coroczna ewaluacja AVE wskazuje, że ok. 75% studentów programu znajduje zatrudnienie. 26 Platforma Navoica to ogólnopolska platforma edukacyjna oferująca bezpłatne kursy online typu MOOC realizowane przez uczelnie i instytucje edukacyjne. Platforma jest dostępna pod adresem navoica.pl. – 25 –  Monitor Polski – 27 – Poz. 926 jednostki naukowe, powinni zintensyfikować działania służące podnoszeniu umiejętności i kompetencji zaangażowanych kadr. Pracodawcy powinni mieć świadomość, że wspieranie pracownika w procesie zdobywania nowych kompetencji i umiejętności przyczynia się do rozwoju całej organizacji i zwiększa zasoby firmy. Szczególne znaczenie mają w tej kwestii zorganizowane formy uczenia się w miejscu pracy, które są najlepiej dopasowane do potrzeb przedsiębiorstwa. Wobec silnej konkurencji na rynku pracy pracodawca inwestujący w różne formy rozwoju kompetencji pracowników zwiększa swoją atrakcyjność i zmniejsza rotacyjność kadry. Forma wsparcia powinna być tak dostosowana, żeby sprostać specyficznym wyzwaniom i zagrożeniom, jakie napotykają firmy zainteresowane szkoleniem pracowników. Do wyzwań tych należą m.in. problemy z oddelegowaniem wystarczającej liczby pracowników pozwalającej na zorganizowanie szkolenia wewnętrznego, zwłaszcza bez zakłócania normalnego funkcjonowania firmy. Natomiast regularne korzystanie ze szkoleń dostępnych na rynku często przekracza możliwości finansowe firm. Niektórym firmom brakuje też wiedzy i umiejętności do zorganizowania szkolenia wewnętrznego lub poszukania odpowiedniej oferty dostępnej na rynku. Dla przezwyciężenia tych wyzwań niezbędne będzie uruchomienie odpowiednich działań edukacyjnych oraz instrumentów kształtujących politykę szkoleniową firm MŚP, takich jak zapewnienie dostępu do bonów lub voucherów dofinansowujących szkolenia, ewentualne odpisy lub ulgi podatkowe itp. Skutecznym sposobem może być zachęta finansowa do organizowania się małych przedsiębiorstw w konsorcja lub klastry i organizowanie wspólnych szkoleń wewnętrznych, a także dofinansowania tych szkoleń, np. w formie pokrycia kosztów przygotowania programu szkolenia oraz pracy trenerów. Zmiana w sposobie budowania kompetencji będzie wymagać również skupienia się na samym procesie zarządzania, a w szczególności na menedżerach i właścicielach firm, gdyż to oni są w największym stopniu odpowiedzialni za kulturę organizacyjną firmy. Programy wspierające rozwój kompetencji powinny promować metody szkoleniowe rozwijające umiejętność współpracy i innowacyjne podejście do realizowanych zadań. Ważnym zadaniem jest również stworzenie platformy (analogicznej do funkcjonującego wcześniej Portalu Innowacji), na której będą zamieszczane wszystkie informacje powiązane z rozwojem firmy i innowacyjnością – jednego miejsca dla przedsiębiorców i policymakers, w którym jest agregowana dostępna wiedza. Obok dostępu do repozytorium wiedzy twórcy polityk krajowych muszą mieć zapewniony dostęp do nowoczesnych narzędzi analitycznych wspomagających proces decyzyjny, oparty na analizie wielkich zbiorów danych. Projekty strategiczne Program Rozwoju Kompetencji Cyfrowych, którego celem jest stały wzrost poziomu kompetencji cyfrowych. Kompleksowy program rozwoju kompetencji cyfrowych od poziomu podstawowego do zaawansowanego będzie uwzględniać potrzeby gospodarcze i społeczne, cały cykl kształcenia oraz uczenia się przez całe życie wraz z likwidacją analfabetyzmu cyfrowego. Wsparcie w ramach Programu będzie kierowane m.in. do przedsiębiorców, pracowników sektora prywatnego i publicznego, jak również przyszłych specjalistów ICT. Rozwój platform edukacyjnych typu MOOC – platforma jako nowoczesne narzędzie wspierające uczenie się przez całe życie oraz pozwalające na darmowe zdobywanie kompetencji powinna przyczynić się do wyrównywania dostępu do wiedzy w całym kraju. Z punktu widzenia wzrostu produktywności pożądane jest, aby miejsce znalazły na niej kursy najlepiej odpowiadające potrzebie zarządzania i obsługi innowacyjnego przemysłu. – 26 –  Monitor Polski – 28 – Poz. 926 Polityka szkoleniowa przedsiębiorstw – instrumenty wspierające kulturę szkoleniową w przedsiębiorstwach oraz wsparcie na finansowanie szkoleń pracowników dla przedsiębiorstw korzystających z tematycznych ulg podatkowych
  22. 27 Zob. III.2.5 Finansowe wsparcie robotyzacji. – 27 –  Monitor Polski – 29 – Poz. 926 III. Inwestycje Wizja i cel Trwałe podniesienie stopy inwestycji stanowi kluczowe zadanie umożliwiające rozwój polskiej gospodarki i dotrzymanie kroku rewolucji technologicznej, zachodzącej na świecie. Wzrost inwestycji, a szerzej – kapitałochłonności – jest konieczny, aby dokonać strukturalnej transformacji gospodarki i odejść od konkurowania zasobami taniej siły roboczej. Jest to wyzwanie cywilizacyjne dla rozwoju Polski, a jednocześnie przymus wynikający z nieuniknionego pogorszenia sytuacji demograficznej w kolejnych latach. W tym kontekście istotna będzie substytucyjna rola kapitału względem pracy. Poprzez daleko posuniętą automatyzację, robotyzację i cyfryzację, czyli inwestycje w aktywa gospodarki 4.0, Polska będzie mogła ograniczyć zagrożenia związane z niedoborem zasobów pracy. Znaczenia nabierze, opisana w poprzednim obszarze, komplementarność uszczuplonych kadr z nowoczesnym wyposażeniem gospodarki. Celem działań w tym obszarze jest, aby do roku 2030 trwale zwiększyć stopę inwestycji prywatnych, zapewniających finansowanie działalności gospodarczej oraz istotnie zredukować zależność od inwestycji zagranicznych. Kluczowe jest skupienie się właśnie na zagadnieniu inwestycji prywatnych, które w największym stopniu przekładają się na wzrost produktywności i nie są silnie uzależnione od cyklu inwestycyjnego wynikającego z wydatkowania środków unijnych. Na zwiększenie inwestycji prywatnych największy wpływ będą miały dwa rodzaje działań. Po pierwsze, poprawa otoczenia instytucjonalnego, którego dotyczy obszar IV Strategii. Lepsze mechanizmy współpracy, proinnowacyjna, sprawna administracja, wysokiej jakości dobra publiczne – te czynniki wpływają na większą skłonność do inwestowania w działalność gospodarczą w danym kraju. Drugim rodzajem działań będą zmiany na rynku kapitałowym, ułatwiające łączenie przedsiębiorców z inwestorami oraz finansowe zachęty dla inwestorów, które bezpośrednio wpływają na opłacalność inwestycji. Szczególne pole wsparcia stanowi transformacja cyfrowa, która hamowana jest dziś przez nieefektywne rynki rozwiązań cyfrowych, cierpiące na brak odpowiedniej wiedzy ich uczestników. Należy pamiętać, że dziś w dyspozycji jest zasób kapitału będący już w użyciu – jest on ulokowany m.in. w dużych firmach przemysłowych. Przed szczególnym wyzwaniem, natury przejściowej i pozaekonomicznej, stają dziś przemysły energochłonne, definiowane jako te, w których kosztach produkcji cena energii wynosi co najmniej 5%. Rentowność firm z tych branż jest zagrożona przez nagły wzrost kosztów energii, spowodowany rosnącymi opłatami środowiskowymi. Jednocześnie, to właśnie te przedsiębiorstwa są najbardziej naturalnym gruntem, na którym może wyrosnąć polski nowoczesny, wielkoskalowy przemysł, gdyż posiadają bazową, często bardzo kosztowną, infrastrukturę. Ich ewentualny upadek wiązałby się z zagrożeniem nieodtworzenia tego kapitału w rodzimym przemyśle ze względu na wysokie koszty początkowe inwestycji. Dlatego też perspektywiczną polityką przemysłową jest wspieranie ich w okresie transformacji, gdy regulacje w zakresie użycia energii generują dla nich szybko rosnące koszty. Cele związane z obszarem inwestycje (kapitał trwały i finansowy): 1) Trwałe zwiększenie stopy inwestycji prywatnych. 2) Automatyzacja, robotyzacja i cyfryzacja przedsiębiorstw. – 28 –  Monitor Polski – 30 – Poz. 926 Kierunek interwencji III.
  23. Zwiększenie inwestycji prywatnych Jednoznaczne określenie przyczyny niskiej stopy inwestycji nie jest proste. Prawdopodobnie wynika to z sekwencyjnego wykorzystywania rezerw prostych – inwestycja wymaga zaangażowania kapitału i wiąże się z ryzykiem, dlatego jest podejmowana po wyczerpaniu wspomnianych rezerw (np. taniej siły roboczej). Obecna struktura finansowania przedsiębiorstw, w połączeniu z niewystarczającą wiedzą nt. mechanizmów i zasad finansowania działalności gospodarczej, utrudnia ich długoterminowy rozwój. Podstawowym źródłem finansowania inwestycji dla ok. 75% krajowych przedsiębiorców pozostają środki własne przedsiębiorstw. Źródło to dopełniają: kredyt bankowy, leasing oraz faktoring. Słaby rozwój rynków kapitałowych – szczególnie długu korporacyjnego czy pozagiełdowego obrotu udziałowego – skutkuje poważnymi trudnościami w pozyskaniu finansowania przez przedsiębiorstwa. W niewystarczającym stopniu wykorzystywane są dziś te segmenty rynku finansowego, które charakteryzują się wyższym ryzykiem. Dotyczy to zwłaszcza finansowania dłużnego, rozwiązań hybrydowych oraz mechanizmów rynku kapitałowego. Mniej oczywistym wyjaśnieniem problemu niskiej stopy inwestycji może być relatywnie niewielka liczba firm średnich i dużych w polskiej gospodarce. Zgodnie z ustaleniami z „Diagnozy do „Strategii produktywności 2030”” to właśnie one odpowiadają w największym stopniu za inwestycje w środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne. Wzrost liczby średnich i dużych przedsiębiorstw może zatem spowodować trwałe podniesienie stopy inwestycji. Dla rozwoju rynku kapitałowego kluczowe jest również przezwyciężenie deficytów wiedzy w obszarze finansowym (ang. financial illiteracy) wśród obywateli i przedsiębiorców. Najbardziej zasadne wydaje się wspieranie systemowych szkoleń w tym zakresie oraz nauczanie na wszystkich poziomach edukacji. Działania III.1.
  24. Wzrost wykorzystania pozakredytowych instrumentów finansowania przedsiębiorstw Szukając źródeł pozakredytowych i pozagiełdowych, firmy mogą korzystać z alternatywnych form finansowania dłużnego lub udziałowego. Rozwój tych rynków pozwoli zwiększyć nie tylko stopę inwestycji jako taką, ale także udział w niej projektów innowacyjnych, wizjonerskich i tych, których potencjał biznesowy nie może być wyceniony za pomocą bankowych reguł oceny ryzyka. W ramach Strategii przewiduje się następujące działania: 1) Rozwój rynku długu poprzez promocję wśród przedsiębiorców oraz dalsze upraszczanie systemu wymogów dla nowych emitentów obligacji (zwłaszcza korporacyjnych), tak aby zmniejszyć koszty takich emisji. 2) Rozwój crowdfundingu dłużnego, który wykazuje się prostotą i szybkością odformalizowanego procesu zbierania kapitału. Konieczne są identyfikacja barier, hamujących wykształcenie się tego rynku w Polsce, oraz dostosowanie przepisów prawnych, które je umożliwią. Następnie istotne będzie podjęcie działań informacyjno-promocyjnych nt. korzyści, jakie daje finansowanie dłużne, w przypadku których szczególna rola powinna przypaść Giełdzie Papierów Wartościowych oraz podmiotom rynku kapitałowego. 3) Rozwój rynku venture capital (dalej VC) w Polsce, w tym wspólne inwestycje funduszy prywatnych i finansowanych ze środków publicznych (na przykładzie inwestycji realizowanych z POIR). Brakuje obecnie instrumentów zachęcających inwestorów indywidualnych, inwestujących środki własne w wysoce ryzykowne przedsięwzięcia (poprzez fundusze VC lub jako tzw. aniołowie biznesu). Celowe byłoby wprowadzenie ulgi podatkowej. Ulgi takie w wielu krajów znakomicie przyczyniły się do rozwoju ekosystemów startupowych. Przyspieszenia w ostatnich latach nabrał polski rynek crowdfundingu udziałowego, stając się coraz ważniejszym elementem drabiny finansowania dla start-upów i MŚP. Oprócz samego kapitału dostarcza on korzyści w postaci odpowiedzi zwrotnej i walidacji projektu przez rynek, przyciągnięcia innych źródeł finansowania, narzędzia marketingowego i bazy przyszłych klientów. Działalność platform finansowania społecznościowego (platform crowdfundingowych) została pod koniec 2020 roku uregulowana na poziomie unijnym. Wprowadzone regulacje powinny przynieść wymierne korzyści polegające na profesjonalizacji usług związanych z finansowaniem społecznościowym oraz – 29 –  Monitor Polski – 31 – Poz. 926 zapewnieniu wysokiego standardu ochrony inwestorów. Praktyka wykaże, czy przepisy będą wymagały doprecyzowania na poziomie krajowym. III.1.
  25. Program wsparcia dla przemysłów energochłonnych W wyniku regulacji unijnych (m.in. polityki klimatycznej) oraz braku dostatecznej modernizacji sektora wytwarzania energii w Polsce (w tym m.in. niewykorzystywania w tym celu wzrastających przychodów z aukcji uprawnień do emisji gazów cieplarnianych) przemysły energochłonne są obciążane coraz wyższymi opłatami oraz kosztami regulacyjnymi. Może to doprowadzić do wyłączenia sprawnych instalacji i likwidacji energochłonnych branż przemysłowych w Polsce, co wywrze negatywny wpływ na lokalną gospodarkę oraz na rynek pracy, a w konsekwencji pogłębi nierówności terytorialne oraz uzależni krajową gospodarkę od dóbr importowanych. Dlatego też wprowadzenie systemowego wsparcia przemysłów energochłonnych w okresie przejściowym jest konieczne, aby umożliwić istniejącym przemysłom przejście przez transformację do 2050 roku zgodnie z założeniami Europejskiego Zielonego Ładu. Utrzymanie w działaniu przedsiębiorstw ulokowanych często w małych i średnich miastach spowoduje utrzymanie na lokalnym rynku miejsc pracy nie tylko w przedsiębiorstwach przemysłowych, ale również tych związanych z obsługą tych firm i potrzeb jej pracowników. Działania składają się z trzech filarów: 1) Zapewnienie konkurencyjności (inwestycje w efektywność energetyczną, zmiany w opłacie mocowej oraz utrzymania systemu rekompensat po 2020 r.). 2) Budowa nowoczesnego szkolnictwa branżowego, opartego na współpracy przemysłu, administracji rządowej oraz jednostek samorządu terytorialnego. Przedsiębiorstwa, które dysponują specjalistyczną wiedzą praktyczną, będą współpracować z samorządami przy przygotowaniu kadr do pracy w istotnych lokalnie branżach, np. w ramach branżowych centrów umiejętności. 3) Wzrost inwestycji przemysłu w małych i średnich miastach. Skuteczność powyższych instrumentów będzie zależała w dużej mierze od ich wzajemnego powiązania. Aby utrzymać przemysłowy potencjał miast, należy zapewnić udział przedsiębiorstw w systemie edukacji branżowej oraz inwestowanie w modernizację zakładów, zwiększając tym samym ich konkurencyjność w obliczu rosnących kosztów zewnętrznych. III.1.
  26. Kształtowanie polityki inwestycyjnej Polski Oczekiwania przedsiębiorców orientują się na elementy pośrednio warunkujące klimat inwestycyjny – zatrzymanie inflacji prawa gospodarczego (w tym w zakresie regulacji dotyczących CIT), przebudowę inwestycji publicznych, wzrost podaży pracy, przyjęcie długofalowej polityki rozwoju innowacyjności czy efektywniejsze wykorzystanie funduszy europejskich w procesie wspierania przedsiębiorczości i innowacyjności. Wskazuje się na potrzebę usprawnienia prac administracji i większej spójności w egzekwowaniu prawa, a przede wszystkim na potrzebę rozszerzenia i ułatwienia dostępu do wsparcia finansowego przy inwestycjach. Zasadniczo nie występują postulaty modyfikacji systemu wspierania inwestycji w zakresie struktury udzielania pomocy publicznej, co sugeruje, że obecna formuła jest oceniana pozytywnie, a jako problem postrzegana jest wysokość środków przeznaczanych na wsparcie bezpośrednie 28 . W tym kontekście należy także intensyfikować działania w zakresie rozwijania instrumentów wsparcia, uwzględniając jednak ograniczony wpływ 28 Opracowanie własne na podstawie Przedsiębiorca wysłuchany. Czego potrzebuje do rozwoju?, Polska Rada Biznesu, Polityka Insight, Warszawa, V 2019; Raport Czego od rządu nowej kadencji oczekują przedsiębiorcy?, Gospodarczy Gabinet Cieni BCC, Warszawa, 9 X 2019 oraz Bariery w napływie bezpośrednich inwestycji zagranicznych do Polski, PAIH, Warszawa, 31 XII
  27. – 30 –  Monitor Polski – 32 – Poz. 926 sektora publicznego na całość inwestycji w Polsce. Celem rządu pozostaje likwidowanie barier, ponieważ zdolność bezpośredniego wspierania inwestycji jest ograniczona. Polityka inwestycyjna jako działanie strategiczne realizuje cele: 1) systemowe, zorientowane na zmianę starych specjalizacji gospodarczych na inne o wysokiej produktywności. Określone sektory strategiczne (branże kluczowe) uzyskują preferencyjne warunki w procesach inwestycyjnych. Celem jest zmiana struktury inwestycji w kraju, tak aby kluczową rolę w procesie wzrostu inwestycji przejmowały wysokojakościowe inwestycje, zorientowane na innowacje; 2) ilościowe, związane z poprawą wskaźnika intensywności inwestycji oraz wzrostem inwestycji przedsiębiorstw jako % PKB, a także udziału polskich przedsiębiorstw w nakładach inwestycyjnych w kraju. Konieczne jest zdynamizowanie polityki rozwojowej w obszarach kluczowych dla powodzenia wielkoskalowych inwestycji zorientowanych na budowanie współpracy regionalnej i ponadregionalnej. Czynniki, które w pierwszych dekadach XXI wieku korzystnie determinowały pozycję inwestycyjną Polski (np. tania siła robocza), ulegają niwelacji, dlatego konieczne jest efektywne rozwijanie alternatywnych czynników przyciągania inwestycji. W tym kontekście zasadne jest poprawienie dostępności terenów inwestycyjnych, zlikwidowanie wykluczenia infrastrukturalnego Polski Wschodniej, zapewnienie dostaw taniej i niskoemisyjnej energii oraz poprawa stopnia pokrycia miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego; 3) jakościowe, zorientowane na wzrost inwestycji w szeroko rozumianą własność intelektualną. Oczekuje się szczególnie, aby nowe inwestycje były innowacyjne i wysoko zaawansowane technologicznie; przede wszystkim korzystnie postrzegane są inwestycje o statusie B+R oraz inwestycje we własność intelektualną; 4) społeczno-gospodarcze, odpowiadające na potrzebę wyrównania różnic rozwojowych regionów Polski, które pomimo pozytywnych trendów rozwojowych wciąż pozostają na niekorzystnym poziomie
  28. W świetle silnego regionalnego zróżnicowania rozwoju gospodarczego zasadne jest dążenie do „zagnieżdżania inwestycji” i przyciąganie integratorów złożonych łańcuchów wartości (wraz z kooperantami) do regionów wykluczonych społecznie i gospodarczo (szczególnie Polski Wschodniej) oraz ich skuteczne zatrzymywanie w ujęciu ogólnokrajowym (w konkurencji do innych państw regionu). Oprócz zakładu produkcyjnego, inwestycje te powinny zawierać, np. jednostkę badawczo-rozwojową, centrum usług wspólnych oraz zobowiązania w zakresie rozwijania współpracy z polskimi poddostawcami i transferu technologii oraz know-how. Pożądanym scenariuszem jest także dyfuzja wiedzy od wysoko zaawansowanych technologicznie producentów. Kluczowi odbiorcy polityki inwestycyjnej kraju Działania administracji rządowej powinny koncentrować się na tych inwestycjach, które mają największe znaczenie dla rozwoju gospodarczego kraju. Oznacza to, że zmiana podejścia jest dokonywana głównie przez pryzmat grup docelowych, do których należą: 1) bezpośrednie inwestycje zagraniczne o wysokim poziomie innowacyjności, produktywności i jakości produktów i usług lub tworzących i rozwijających łańcuch poddostawców w miejscu realizacji inwestycji; 2) inwestycje polskiego sektora MŚP niezależnie od ich charakteru i struktury (z uwzględnieniem potrzeby stymulowania do wdrażania innowacji procesowych); 3) inwestycje innowacyjne, zwłaszcza realizowane przez średnie i duże podmioty. 29 The Inclusive Development Index 2018, World Economic Forum, Cologny/Geneva Switzerland,
  29. – 31 –  Monitor Polski – 33 – Poz. 926 Zdolność do efektywnego i bezpośredniego wsparcia przedsiębiorców powinna ewoluować w kierunku rozszerzanej i skoordynowanej oferty bezpośredniego wsparcia finansowego (większego zaangażowania finansowego, jednak przekierowanego do polskich MŚP), rozbudowanej oferty doradztwa i koordynacji procesów inwestycyjnych (realizowanej na poziomie regionalnym w porozumieniu z samorządami gospodarczymi oraz organizacjami przedsiębiorców) oraz rozszerzania oferty państwa w zakresie kredytów i gwarancji (realizowanej w porozumieniu z bankami komercyjnymi). Instrumenty polityki inwestycyjnej Ministerstwo właściwe ds. gospodarki, odpowiedzialne za kreowanie i realizację podstawowych założeń polityki inwestycyjnej, wspiera inwestycje za pomocą dwóch kluczowych narzędzi: 1) zwolnieniami podatkowymi z podatku CIT udzielanymi na podstawie ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o wspieraniu nowych inwestycji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1752, z późn. zm.). W systemie przyznawania zwolnień podatkowych na mocy decyzji o wsparciu kluczowy jest system kryteriów, jakie przedsiębiorca zobowiązuje się zrealizować, by uzyskać pomoc publiczną. Wśród kryteriów znajdują się m.in.: inwestycje w branże zgodne z aktualną polityką rozwojową kraju, w których Polska może uzyskać przewagę konkurencyjną (lub w projekty usługowe wspierające te branże), współpraca z jednostkami badawczo-rozwojowymi lub naukowymi, utworzenie centrum nowoczesnych usług dla biznesu o zasięgu wykraczającym poza Polskę (w tym centrum B+R), ale również zatrudnienie w ramach projektu pracowników prowadzących badania przemysłowe, utworzenie wyspecjalizowanych miejsc pracy, rozwój klastrów, współpraca ze szkołami branżowymi, wspieranie pracowników w rozwoju kompetencji i kwalifikacji zawodowych; 2) grantami rządowymi realizowanymi na podstawie Programu wspierania inwestycji o istotnym znaczeniu dla gospodarki polskiej (dalej Program). Celem znowelizowanego Programu jest wzrost innowacyjności oraz konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez wspieranie nowych inwestycji realizowanych przez polskie i zagraniczne firmy, spełniające kryteria określone w Programie. Program koncentruje się na wspieraniu inwestycji innowacyjnych gwarantujących transfer wiedzy i B+R, na inwestycjach realizowanych na terenach zagrożonych wykluczeniem, promujących wysokopłatne, stabilne miejsca pracy oraz przyczyniających się do tworzenia lokalnej sieci kooperantów. Wszystkie nowe inwestycje poddawane będą także dokładnej ocenie pod kątem oddziaływania na lokalny i sektorowy ekosystem gospodarczy, tak aby zapewnić odpowiednie wsparcie dla inwestycji pozytywnie wpływających na rozwój gospodarczy regionów i kraju. Dalsze kierunki rozwoju polityki inwestycyjnej Istniejące narzędzia polityki inwestycyjnej wspierają rozwój przede wszystkim wysokowydajnych i innowacyjnych inwestycji, w szczególności na obszarach zmagających się z trudnościami społeczno-gospodarczymi. Pakiet działań realizowanych przez instytucje rozwoju, SSE oraz ministra właściwego ds. gospodarki obejmuje przede wszystkim pomoc publiczną w formie zwolnień podatkowych lub grantów inwestycyjnych, ale także katalog produktów oferowanych przedsiębiorcom na preferencyjnych warunkach. Wsparcie nowych inwestycji jest realizowane niezależnie od pochodzenia kapitału, a zgodnie z polityką rozwojową UE preferencyjne warunki są oferowane dla MŚP oraz inwestycji innowacyjnych. W świetle narastających problemów z podażą siły roboczej zmniejszono rolę zatrudnienia przy ocenie projektów inwestycyjnych przedsiębiorstw finansowanych ze środków publicznych. Kolejne działania zmierzają w kierunku dalszej poprawy standardów. Obecnie kluczowym zadaniem, w stosunku do już realizowanych instrumentów, jest dalsze monitorowanie efektów regulacji oraz stopniowanie poziomu wsparcia oferowanego w ramach programu grantowego, tak aby coraz większy udział środków był kierowany na inwestycje innowacyjne i wysokoproduktywne. Konieczne są rozbudowanie posiadanych baz danych, pozyskiwanie informacji oraz rozwój zdolności agregowania i przetwarzania danych dotyczących inwestycji i potrzeb przedsiębiorców. Potencjał dynamicznego rozwoju, przeskalowania działalności, a w efekcie rozwoju innowacyjności i wzrostu produktywności ma pewna, choć nieokreślona dokładnie, liczba przedsiębiorstw działających w kraju. Ich zidentyfikowanie i dookreślenie ich potrzeb stanowi klucz do bardziej elastycznego i efektywnego adresowania produktów inwestycyjnych i efektywniejszego wykorzystania instrumentów polityki inwestycyjnej. Potrzeba znacznego rozszerzenia Ewidencji Wsparcia Nowej Inwestycji, której – 32 –  Monitor Polski – 34 – Poz. 926 celem jest pozyskiwanie danych wykorzystywanych do obsługi procesu inwestycyjnego, przeprowadzania analiz efektów zwolnień podatkowych lub grantów oraz dostosowania założeń polityki inwestycyjnej i gospodarczej do aktualnych uwarunkowań, a także monitorowania pomocy publicznej. Jednocześnie, w wymiarze współpracy spółek strefowych z samorządem, potrzeba skuteczniej wykorzystywać dotychczasowe doświadczenia poprzez pogłębianie koordynacji po stronie spółek, tak aby jak najefektywniej realizowały wysiłki na rzecz rozwoju regionalnego skorelowanego z ogólnokrajową polityką inwestycyjną w oparciu o efekt synergii między JST a SSE. Instrumenty interwencji publicznej kierowane do poszczególnych branż mają oczywisty wymiar terytorialny wynikający z przestrzennej lokalizacji tych branż, zatem kluczowa jest koordynacja działań między rządem (reprezentowanym w wymiarze polityki inwestycyjnej przez spółki strefowe) a samorządami terytorialnymi w celu maksymalizacji efektów synergii działań realizowanych w ramach różnych polityk. Dotychczasowe działania podejmowane przez samorządy w ramach polityki regionalnej wpłynęły na poprawę wyposażenia regionów w infrastrukturę (np. techniczną, społeczną i ochrony środowiska), jakość kapitału społecznego oraz potencjał do innowacji, który obejmuje zasoby przeznaczone na B+R, ale tylko w niektórych województwach zwiększyły atrakcyjność inwestycyjną obszarów dla kapitału zewnętrznego w formie bezpośrednich, dużych inwestycji gospodarczych, będących cennym akceleratorem rozwoju. Skonsolidowanie (przez instytucje rozwoju) oferty dla inwestorów oraz ich obsługi (przez strefy ekonomiczne) w jednym miejscu, przy pełnej współpracy z jednostkami samorządowymi, powinno zwiększyć skuteczność i racjonalność wydatkowania środków finansowych, zarówno na szczeblu centralnym, jak i regionalnym, i zapobiec dublowaniu się zadań realizowanych dotychczas przez różne instytucje. W perspektywie średnioterminowej konieczne będą ponowne modyfikacje kluczowych aktów prawnych w kierunku dalszego zaostrzenia kryteriów przyznawania pomocy. Zasadna jest stopniowa zmiana proporcji rzeczywiście wydatkowanych środków (na podstawie danych systemu ewidencjonowania), tak aby ograniczać wsparcie dla inwestycji nierealizujących celów Strategii, a dominujący udział środków kierować na inwestycje innowacyjne i wysoko produktywne. Jednocześnie należy podnosić wartość bezwzględną udzielanej pomocy poprzez aktualizację Programu oraz wzrost świadomości przedsiębiorców i przyznawanie kolejnych zwolnień podatkowych. W perspektywie długoterminowej należy dążyć do wdrożenia nowych instrumentów, które docelowo będą zastępować instrumenty obecnie realizowane. Szczególnie dotyczy to: 1) rozbudowanej formy programu inwestycyjnego, który zastąpi obecny, ograniczony do kilku podmiotów rocznie Program – w nowym wydaniu program powinien być adresowany głównie do polskich MŚP, a kwoty bezpośredniego finansowania powinny być wyższe od obecnie dostępnych, ale warunkowane znaczną liczbą kryteriów oceny przy udzielaniu pomocy; 2) stworzenia oferty niskooprocentowanych kredytów oraz poręczeń i gwarancji Skarbu Państwa, realizowanych przez banki komercyjne w porozumieniu z instytucjami rozwoju; 3) poprawy efektywności wsparcia w zakresie instrumentów rynku pracy poprzez skoordynowanie współpracy samorządów gospodarczych, organizacji przedsiębiorców oraz działań JST i administracji centralnej w zakresie szkolnictwa technicznego, branżowego i wyższego. Zasadne jest akcentowanie zróżnicowania poziomów wsparcia dla sektorów strategicznych oraz pozostałych branż. Jakkolwiek nie należy ograniczać rozwoju gospodarczego kraju w żadnym z sektorów, to te generujące szanse rozwojowe i perspektywę systemowej zmiany struktury przemysłu w Polsce powinny otrzymać uprzywilejowaną pozycję. III.1.
  30. Rozwój inwestycji w ramach projektów międzynarodowych Ważne Projekty Stanowiące Przedmiot Wspólnego Europejskiego Zainteresowania (ang. Important Projects of Common European Interest, dalej IPCEI) Wspieranie dużych innowacyjnych przedsiębiorstw w skali europejskiej odbywa się za pomocą mechanizmu finansowania tzw. Ważnych Projektów Stanowiących Przedmiot Wspólnego Europejskiego Zainteresowania. Projekty takie obejmują stworzenie międzynarodowego łańcucha wartości wewnątrz UE, który produkuje innowacyjne i złożone technologicznie produkty. Głównym celem IPCEI jest wspieranie europejskiego przemysłu w konkretnym obszarze, w którym wyraźnie pozostaje on w tyle wobec globalnej konkurencji. W ten sposób są wspierane branże, które zabezpieczyć mają państwa – 33 –  Monitor Polski – 35 – Poz. 926 UE przed zależnością ekonomiczną w długim okresie. Firmy działające w takim łańcuchu mogą uzyskać zgodę KE na otrzymanie pomocy publicznej, która w innym przypadku byłaby sprzeczna z unijnymi zasadami konkurencyjności. Tam, gdzie prywatne inicjatywy wspierające innowacje nie są Udział w IPCEI pozwala na wsparcie realizowane z powodu znacznego ryzyka, narzędzie dotyczące IPCEI publicznymi środkami strategicznie umożliwia państwom członkowskim, deklarującym wspólne utworzenie istotnych, w skali europejskiej, branż. łańcucha wartości w danej branży, wypełnienie luki inwestycyjnej celem Są to obszary zaawansowane pobudzenia realizacji innowacyjnych projektów. Polskie ogniwa technicznie, rozwijające poziom łańcuchów IPCEI powinny stać się obiektem zainteresowania Polskiego kompetencji w swoim otoczeniu. Już Funduszu Rozwoju, dostarczającego częściowego finansowania w 2019 r. do aliansu bateryjnego udziałowego. Jako projekty długoterminowe, wymagające dużych (jednego z IPCEI) zgłoszone zostały nakładów kapitału i przesuwające granicę technologiczną, a także polskie firmy działające w sektorze wspierane publicznymi środkami na rozwój innowacji obsługi cyklu życia baterii samochodowych. w przyszłościowych branżach, stają się one odpowiednim celem inwestycyjnym dla państwowego funduszu rozwojowego. W kolejnych latach Polska będzie inicjowała i zwiększała swoje uczestnictwo w projektach IPCEI m.in. w zakresie baterii, technologii i systemów wodorowych czy mikroelektroniki. Koordynacja realizacji projektów IPCEI leży w gestii ministra właściwego ds. gospodarki przy zaangażowaniu innych ministrów, jeśli dany projekt dotyczy właściwego im obszaru. Na poziomie operacyjnym każdy projekt IPCEI będzie zarządzany przez kierownika wyznaczonego przez Koordynatora. Do jego zadań będzie należało utworzenie zespołu, grup roboczych oraz zespołu wsparcia merytorycznego dla grup roboczych. Współpraca z organizacjami międzynarodowymi, w tym NATO Każdego roku 8000 organizacji międzynarodowych rozpisuje przetargi o wartości ok. 50 mld dol., z największym udziałem instytucji systemu Narodów Zjednoczonych (dalej NZ) i Grupy Banku Światowego. Udział polskich firm w tych przetargach jest znikomy – w zamówieniach systemu NZ nie przekracza 0,1%. Potrzeba instrumentów wsparcia polskich firm odpowiednich do różnych etapów przygotowania do udziału w zamówieniach organizacji międzynarodowych lub realizacji takich zamówień. Wsparcie powinno obejmować: edukację i popularyzację postępowań tych organizacji, w tym działalność edukacyjną wśród przedsiębiorców jeszcze nieobecnych na tym rynku (np. spotkania szkoleniowe, webinaria, konferencje), pomoc udzielaną już doświadczonym firmom (np. newslettery lub portale informujące o prowadzonych postępowaniach), sieciowanie firm, aby zachęcić je do udziału w przetargach w ramach konsorcjów lub jako podwykonawcy, oraz wzmacnianie konkurencyjności polskich firm poprzez aktywne zaangażowanie polskiej dyplomacji ekonomicznej. III.1.
  31. Stymulowanie rozwoju sektora FinTech Innowacje technologiczne zmieniają całą gospodarkę, w tym także sektor usług finansowych. Innowacja finansowa określana terminem FinTech stała się natomiast wiodącym czynnikiem transformacji sektora finansowego w skali globalnej. Kryzys finansowy z końca poprzedniej dekady w istotny sposób przyspieszył ten proces. Zmiany technologiczne stanowią szanse zarówno dla młodych, małych podmiotów (start-upy FinTech), jak i dla dojrzałych instytucji. Pozwalają opracować, a następnie wykreować (to jest stworzyć dla nich rynek) nowe modele biznesowe, zwiększyć zasięg działania czy też obniżyć koszty funkcjonowania. Pandemia Covid-19 spowodowała istotne zmiany w zachowaniu społeczeństwa. Wymusiła także na administracji oraz sektorze prywatnym daleko idące zmiany funkcjonowania i zdecydowanie przyśpieszyła transformację cyfrową, w tym także w obszarze identyfikacji elektronicznej czy zdalnej weryfikacji, które to procesy są podstawą operacji finansowych. Pandemia spowodowała przyspieszenie procesu przenoszenia znaczącej część handlu produktami i usługami do Internetu. Dla firm fintechowych stworzyło to wyraźną szansę na zbudowanie lub rozwinięcie interesujących modeli biznesowych, produktów oraz usług odpowiadających rosnącym potrzebom klientów. Jednocześnie dzięki coraz większej skali operacji, rosnącej powszechności i świadomości klientów wejście na rynek może być znacznie łatwiejsze. – 34 –  Monitor Polski – 36 – Poz. 926 FinTech definiowany jest jako innowacyjne usługi finansowe oparte na technologii informacyjnej. Wspomniany sektor obejmuje liczne podmioty finansowe, m.in. podmioty nadzorowane, np. banki, instytucje płatnicze, zakłady ubezpieczeń, firmy inwestycyjne oraz podmioty nienadzorowane, takie jak start-upy oferujące usługi finansowe. Wśród najbardziej popularnych obszarów działalności podmiotów z sektora FinTech wyróżnia się: 1) płatności; 2) ubezpieczenia; 3) rynki kapitałowe; 4) crowdfunding; 5) cyberbezpieczeństwo. Tradycyjne podejście do rynku technologii finansowych obejmuje podział na start-upy oraz banki i pozostałe duże instytucje. Polski rynek dzięki swojemu technologicznemu zaawansowaniu jest jednak dość specyficzny. W polskich realiach można mówić przynajmniej częściowo o fintechowych bankach. Pod względem wdrożeń takich, jak płatności bezstykowe (zarówno kartowe, jak i bazujące na płatnościach mobilnych), płatności typu pay-by-link czy sektorowe rozwiązania typu BLIK Polska jest w technologicznej czołówce europejskiej. Dlatego budowanie silnej pozycji rynkowej przez polskie fintechowe start-upy jest znacznie trudniejsze niż w Europie Zachodniej. Z kolei wiele z innowacyjnych rozwiązań zostało wprowadzonych przez banki w ścisłej współpracy ze start-upami. Aby zrealizować potencjał nowych innowacyjnych rozwiązań, niezbędne są odpowiednia skala biznesu oraz zaufanie wśród konsumentów, co w polskich realiach jest domeną banków. Dlatego w polskim wydaniu rewolucja fintechowa powoduje, że banki zmieniają swoje podejście do start-upów na bardziej efektywne, otwarte i inkluzywne. Banki aktywnie uczestniczą w programach akceleracyjnych finansowanych ze środków publicznych, tworzą też takie własne programy, stając się aktywnym graczami na rynku wyspecjalizowanej akceleracji. Obecnie żaden z dwóch głównych modeli interakcji banków z fintechowymi start-upami – współpraca versus konkurencja – ostatecznie nie przeważył. Polska ma wiele atutów, aby włączyć się w rywalizację o miano jednego z kluczowych

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.