← Polska

Plan gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Odry

W skrócie

Ten dokument to plan zarządzania wodami dla obszaru dorzecza Odry, zatwierdzony w 2011 roku. Określa on zasady gospodarowania wodami zgodnie z Ramową Dyrektywą Wodną, mając na celu ochronę i poprawę stanu wód.

Co reguluje

Kogo dotyczy

Kluczowe punkty

Tekst ustawy

— 1990 — Poz. 451 w. rcl .go v.p l Monitor Polski Nr 40 Elektronicznie podpisany przez Jaroslaw Deminet Data: 2011.05.27 10:31:33 +02'00' Zatwierdzono na posiedzeniu Rady Ministrów w dniu 22 lutego 2011 r. PREZES RADY MINISTRÓW Donald TUSK ww Plan gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Odry Warszawa, 2011 Sfinansowano ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej na zamówienie Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej Monitor Polski Nr 40 — 1991 — Poz. 451 w. rcl .go v.p l Spis treści:

  1. Stosowane skróty i pojęcia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1994
  2. Planowanie w gospodarowaniu wodami zgodnie z Ramową Dyrektywą Wodną . . . . . . . . . 1996
  3. Ogólny opis cech charakterystycznych obszaru dorzecza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wody powierzchniowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Odwzorowanie położenia granic części wód powierzchniowych . . . . . . . . . . . . . . . . . Odwzorowanie typów części wód powierzchniowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wyznaczenie silnie zmienionych i sztucznych części wód . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Określenie warunków referencyjnych dla typów części wód powierzchniowych . . . . . . . . Wody podziemne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Odwzorowanie położenia granic części wód podziemnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1998 2009 2009 2009 2012 2013 2016 2016
  4. Podsumowanie znaczących oddziaływań i wpływów działalności człowieka na stan wód powierzchniowych i podziemnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Punktowe źródła zanieczyszczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zanieczyszczenia obszarowe wraz z krótką charakterystyką użytkowania gruntów . . . . . . . . . Oddziaływania wywierane na ilościowy stan wód — pobory wód powierzchniowych i podziemnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2017 2017 2019 2021 2025 2028 2031
  5. Określenie i odwzorowanie obszarów chronionych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2034
  6. Monitoring wód oraz ocena stanu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wody powierzchniowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wody podziemne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Obszary chronione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2037 2037 2041 2045
  7. Cele środowiskowe oraz odstępstwa od osiągnięcia celów środowiskowych . . . . . . . . . . . Cele środowiskowe dla wód powierzchniowych oraz obszarów chronionych, ustalonych na mocy Art. 4 RDW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Cele środowiskowe dla wód podziemnych ustalonych na mocy Art. 4 RDW . . . . . . . . . . . . Odstępstwa od osiągnięcia celów środowiskowych (derogacje) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2047 2047 2054 2059
  8. Podsumowanie analizy ekonomicznej korzystania z wód . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Charakterystyka ekonomiczna obszaru dorzecza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zwrot kosztów usług wodnych w sektorze komunalnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zwrot kosztów usług wodnych w sektorze przemysłu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zwrot kosztów usług wodnych w rolnictwie i leśnictwie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zwrot kosztów usług wodnych w pozostałych formach korzystania z wód . . . . . . . . . . . . . Oszacowanie kosztów zasobowych i środowiskowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2071 2071 2072 2078 2079 2080 2082
  9. Podsumowanie programów działań zapisanych w Programie wodno-środowiskowym kraju . . 2085
  10. Wykaz pozostałych programów i planów wraz z krótką charakterystyką . . . . . . . . . . . . . . Krajowe dokumenty o charakterze planistycznym i rozwojowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . Strategia Rozwoju Kraju 2007—2015 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Narodowy Plan Rozwoju 2007—2013 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Narodowa Strategia Rozwoju Regionalnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Koncepcja Polityki Przestrzennego Zagospodarowania Kraju . . . . . . . . . . . . . . . . . . Polityka ekologiczna Państwa w latach 2009—2012 z perspektywą do roku 2016 . . . . . . . Krajowy Program Zwiększenia Lesistości (aktualizacja 2003 r.) . . . . . . . . . . . . . . . . . Strategia Rozwoju Energetyki Odnawialnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2101 2102 2102 2103 2104 2105 2106 2114 2115 ww
  11. Zmiany klimatu a gospodarowanie wodami w pierwszym cyklu planistycznym . . . . . . . . . . Zróżnicowanie przestrzenne oraz zmienność opadów atmosferycznych na obszarze dorzecza Odry . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozkład przestrzenny oraz zmienność temperatury powietrza na obszarze dorzecza Odry . . . . Obserwowane i prognozowane skutki globalnego ocieplenia w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . 2025 Monitor Polski Nr 40 — 1992 — Poz. 451 2116 2117 2119 2119 2121 2123 2124 2126 2128 2133 2135 2137 2138 2140 2141 2141 2147 2159 2160 2168 2176 2178 2181 2182
  12. Krótka charakterystyka działań zastosowanych w celu informowania społeczeństwa, opis wyników i dokonanych na tej podstawie zmian w planie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . I tura konsultacji społecznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II tura konsultacji społecznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III tura konsultacji społecznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Podsumowanie wyników . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2184 2184 2185 2187 2189
  13. Wykaz właściwych władz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2191
  14. Punkty kontaktowe i procedury pozyskiwania źródłowej dokumentacji i informacji wykorzystanej do sporządzenia PGW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2206
  15. Podsumowanie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko projektu Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Odry . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2209
  16. Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2215
  17. Spis tabel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2218
  18. Spis rysunków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2220 w. rcl .go v.p l Krajowa Strategia Ochrony i Zrównoważonego Użytkowania Różnorodności Biologicznej . Strategia Ochrony Obszarów Wodno-Błotnych w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sektorowe programy operacyjne na lata 2007—2013 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Regionalne Programy Operacyjne na lata 2007—2013 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Program rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007—2013 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Strategia Gospodarki Wodnej 2005 r. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Projekt Polityki wodnej państwa do roku 2030 (z uwzględnieniem etapu 2016 r.) . . . . . . . Krajowy Program Oczyszczania Ścieków Komunalnych z 2003 r. . . . . . . . . . . . . . . . . Aktualizacja Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych z 2005 r. . . . . . . Aktualizacja Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych z 2009 r. . . . . . . Program działań przeciwpowodziowych w dorzeczu Odry . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Program dla Odry — 2006 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Regionalne dokumenty o charakterze planistycznym i rozwojowym . . . . . . . . . . . . . . . . Strategia rozwoju dla województw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wojewódzkie programy ochrony środowiska i plany gospodarki odpadami . . . . . . . . . . Plany gospodarowania odpadami województw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wojewódzkie programy udrażniania rzek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Programy małej retencji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Plany ochrony parków narodowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Plany ochrony parków krajobrazowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Plany ochrony rezerwatów przyrody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Plany ochrony dla obszaru Natura 2000 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2221 ~<P_P!  9TS]^[XcTRiĐîRXfÙS_^fXTaiRW]X^fhRW€^QbiPaS^aiTRiP>Sah . . . . . . . . . 2222 ww Załączniki: Załącznik nr 1 —mapy: ~<P_P  6aP]XRP^QbiPadS^aiTRiP>Sah . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ~<P_P"  BRP[^]TRiĐîRXfÙS_^fXTaiRW]X^fhRW€^QbiPaS^aiTRiP>Sah . . . . . . . . . . 2223 ~<P_P#  9TS]^[XcTRiĐîRXfÙS_^SiXT\]hRW€^QbiPaS^aiTRiP>Sah . . . . . . . . . . . . 2224 ~<P_P$  Ch_h YTS]^[XchRW RiĐîRX fÙS _^fXTaiRW]X^fhRW aiTRi]hRW € ^QbiPa S^aiTRiP Odry . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2225 ~<P_P%  Ch_h YTS]^[XchRW RiĐîRX fÙS _^fXTaiRW]X^fhRW YTiX^a]hRW € ^QbiPa S^aiTRiP Odry . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2226 ~<P_P&  Ch_h YTS]^[XchRW RiĐîRX fÙS _^fXTaiRW]X^fhRW _aihQaiTú]hRW X _aiTYîRX^ wych — obszar dorzecza Odry . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2227 ~<P_P'  4Z^aTVX^]h€^QbiPaS^aiTRiP>Sah . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2228 Monitor Polski Nr 40 — 1993 — 2229 w. rcl .go v.p l ~<P_P(  >RT]P bcP]d YTS]^[XchRW RiĐîRX fÙS _^fXTaiRW]X^fhRW aiTRi]hRW € ^QbiPa dorzecza Odry . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ~<P_P >RT]P bcP]d YTS]^[XchRW RiĐîRX fÙS _^fXTaiRW]X^fhRW YTiX^a]hRW _aiTYîRX^ wych i przybrzeżnych — obszar dorzecza Odry . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Poz. 451 >RT]PbcP]dX[^îRX^fTV^YTS]^[XchRWRiĐîRXfÙS_^SiXT\]hRW€^QbiPaS^aiTRiP Odry . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ~<P_P ! >RT]PbcP]dRWT\XRi]TV^YTS]^[XchRWRiĐîRXfÙS_^SiXT\]hRW€^QbiPaS^aiT cza Odry . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ~<P_P " BXTĎ\^]Xc^aX]VdfÙS_^fXTaiRW]X^fhRW€^QbiPaS^aiTRiP>Sah . . . . . . . . ~<P_P # BXTĎ\^]Xc^aX]VdfÙS_^SiXT\]hRW€^QbiPaS^aiTRiP>Sah . . . . . . . . . . . ~<P_P $ FhZPi fÙS _aiTi]PRi^]hRW S^ RT[Ùf aTZaTPRhY]hRW f ch\ Zö_XT[XbZ^ wych — obszar dorzecza Odry . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ~<P_P % FhZPifÙS_^fXTaiRW]X^fhRW_aiTi]PRi^]hRWS^_^Q^adf^ShfRT[diP^_P trzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia — obszar dorzecza Odry . . . ~<P_P & FhZPi fÙS _^SiXT\]hRW _aiTi]PRi^]hRW S^ _^Q^ad f^Sh f RT[d iP^_PcaiT nia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia — obszar dorzecza Odry . . . . ~<P_P ' >QbiPah biRiTVÙ[]XT ]PaPú^]T ]P iP]XTRihbiRiT]XP ifXöiZP\X Pi^cd iT ðaÙST  rolniczych — obszar dorzecza Odry . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ~<P_P ( >QbiPah_aiTi]PRi^]TS^^RWa^]hbXTS[XbZ[dQVPcd]ZÙfS[PZcÙahRWdcaih\P]XT lub poprawa stanu wód jest ważnym czynnikiem w ich ochronie — obszar dorzecza Odry . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ~<P_P! ?d]Zc^fTXa^i_a^bi^]TðaÙS PiP]XTRihbiRiTĔ€^QbiPaS^aiTRiP>Sah . . . . . 2230 ~<P_P Załącznik nr 2 — Charakterystyka jednolitych części wód . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ww Załącznik nr 3 —Mapy do celów planistycznych: ~<P_P]a  6aP]XRT^QbiPaÙfS^aiTRihXaTVX^]Ùff^S]hRW . . . . . . . . . . . . . . . . . ~<P_P]a!  9TS]^[XcTRiĐîRXfÙS_^fXTaiRW]X^fhRW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ~<P_P]a"  BRP[^]TRiĐîRXfÙS_^fXTaiRW]X^fhRW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ~<P_P]a#  9TS]^[XcTRiĐîRXfÙS_^SiXT\]hRW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ~<P_P]a$  Ch_hYTS]^[XchRWRiĐîRXfÙS_^fXTaiRW]X^fhRWaiTRi]hRW . . . . . . . . . . . . ~<P_P]a%  Ch_hYTS]^[XchRWRiĐîRXfÙS_^fXTaiRW]X^fhRWYTiX^a]hRW . . . . . . . . . . . ~<P_P]a&  Ch_hYTS]^[XchRWRiĐîRXfÙS_^fXTaiRW]X^fhRW_aihQaiTú]hRWX_aiTYîRX^fhRW ~<P_P]a'  4Z^aTVX^]h . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ~<P_P]a(  >RT]PbcP]dYTS]^[XchRWRiĐîRXfÙS_^fXTaiRW]X^fhRWaiTRi]hRW . . . . . . . ~<P_P]a >RT]PbcP]dYTS]^[XchRWRiĐîRXfÙS_^fXTaiRW]X^fhRWYTiX^a]hRW_aiTYîRX^ wych i przybrzeżnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ~<P_P]a >RT]PbcP]dX[^îRX^fTV^YTS]^[XchRWRiĐîRXfÙS_^SiXT\]hRW . . . . . . . . . ~<P_P]a ! >RT]PbcP]dRWT\XRi]TV^YTS]^[XchRWRiĐîRXfÙS_^SiXT\]hRW . . . . . . . . ~<P_P]a " BXTĎ\^]Xc^aX]VdfÙS_^fXTaiRW]X^fhRW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ~<P_P]a # BXTĎ\^]Xc^aX]VdfÙS_^SiXT\]hRW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ~<P_P]a $ FhZPifÙS_aiTi]PRi^]hRWS^RT[ÙfaTZaTPRhY]hRWfch\Zö_XT[XbZ^fhRW . ~<P_P]a % FhZPifÙS_^fXTaiRW]X^fhRW_aiTi]PRi^]hRWS^_^Q^adf^ShfRT[diP^_P trzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia . . . . . . . . . . . . . . . . ~<P_P]a & FhZPifÙS_^SiXT\]hRW_aiTi]PRi^]hRWS^_^Q^adf^ShfRT[diP^_PcaiT nia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia . . . . . . . . . . . . . . . . . . ~<P_P]a ' >QbiPahbiRiTVÙ[]XT]PaPú^]T]PiP]XTRihbiRiT]XPifXöiZP\XPi^cdiTðaÙST  rolniczych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ~<P_P]a ( >QbiPah_aiTi]PRi^]TS^^RWa^]hbXTS[XbZ[dQVPcd]ZÙfS[PZcÙahRWdcaih\P nie lub poprawa stanu wód jest ważnym czynnikiem w ich ochronie . . . . . . ~<P_P]a! ?d]Zc^fTX^QbiPa^fTðaÙS PiP]XTRihbiRiTĔ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2231 2232 2233 2234 2235 2236 2237 2238 2239 2240 2241 2328 2329 2330 2331 2332 2333 2334 2335 2336 2337 2338 2339 2340 2341 2342 2343 2344 2345 2346 2347 Monitor Polski Nr 40 — 1994 — Poz. 451 w. rcl .go v.p l
  19. Stosowane skróty i pojęcia GIOŚ Główny Inspektor Ochrony Środowiska GUS Główny Urząd Statystyczny GZWP Główny Zbiornik Wód Podziemnych IPPC zintegrowane zapobieganie i ograniczanie zanieczyszczeń JCWP jednolita część wód powierzchniowych JCWPd jednolita część wód podziemnych KE Komisja Europejska KPOŚK Krajowy Program Oczyszczania Ścieków Komunalnych KZGW Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej MŚ Ministerstwo Środowiska MKOOpZ Międzynarodowa Komisja Ochrony Odry przed Zanieczyszczeniem NFOŚiGW Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej OSN obszar szczególnie narażony na zanieczyszczenia związkami azotu pochodzącymi ze źródeł rolniczych OSO obszar specjalnej ochrony ptaków (Natura 2000) PGW plan gospodarowania wodami na obszarze dorzecza PSH Państwowa Służba Hydrogeologiczna PWŚK Program wodno-środowiskowy kraju RDW Dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej, tzw. Ramowa Dyrektywa Wodna regionalny zarząd gospodarki wodnej SCW sztuczna część wód ww RZGW SCWP scalona część wód powierzchniowych SOO specjalny obszar ochrony siedlisk (Natura 2000) SZCW silnie zmieniona część wód UE Unia Europejska WFOŚiGW wojewódzki fundusz ochrony środowiska i gospodarki wodnej WIOŚ wojewódzki inspektor ochrony środowiska WZMiUW wojewódzki zarząd melioracji i urządzeń wodnych Monitor Polski Nr 40 — 1995 — Poz. 451 Dorzecze – obszar, z którego całkowity odpływ wód powierzchniowych następuje ciekami w. rcl .go v.p l naturalnymi przez jedno ujście do morza. Obszar dorzecza – obszar lądu i morza, składający się z jednego lub wielu sąsiadujących ze sobą dorzeczy wraz ze związanymi z nimi wodami podziemnymi oraz morskimi wodami wewnętrznymi i wodami przybrzeżnymi, będący główną jednostką przestrzenną w gospodarowaniu wodami Jednolita część wód podziemnych – oznacza określoną objętość wód podziemnych występującą w obrębie warstwy wodonośnej lub zespołu warstw wodonośnych. Jednolita część wód powierzchniowych – oznacza oddzielny i znaczący element wód powierzchniowych (jezioro lub inny naturalny zbiornik wodny, sztuczny zbiornik wody, rzeka, struga, strumień, potok, kanał, lub ich część, morskie wody wewnętrzne, wody przejściowe lub wody przybrzeżne). Scalona część wód powierzchniowych – jednolite części wód, które zostały zgrupowane na potrzeby opracowywania planów gospodarowania wodami i ich aktualizacji. Silnie zmieniona część wód – jednolita część wód powierzchniowych, których charakter został w znacznym stopniu zmieniony w wyniku działalności człowieka. ww Sztuczna część wód –jednolita część wód powstała w wyniku działalności człowieka. Monitor Polski Nr 40 — 1996 — Poz. 451
  20. Planowanie w gospodarowaniu wodami zgodnie w. rcl .go v.p l z Ramową Dyrektywą Wodną Od czasu akcesji Polski do Unii Europejskiej nastąpiło szereg zmian w polityce kraju. Wiele wysiłku włożono w dostosowanie polskiego prawodawstwa do przepisów UE. Zmienione zostały m.in. przepisy ustawy - Prawo wodne w celu transpozycji przepisów wspólnotowych w zakresie polityki wodnej UE. Politykę tą wyznaczają trzy podstawowe dyrektywy: dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz. Urz. WE L 327 z 22.12.2000, str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne rozdz. 15, t. 5, str. 275, z późn. zm.), tzw. Ramowa Dyrektywa Wodna (RDW), dyrektywa 2006/118/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie ochrony wód podziemnych przed zanieczyszczeniem i pogorszeniem ich stanu (Dz. U. UE L 372 z 27.12.2006, str. 19), dyrektywa 2007/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2007 r. w sprawie oceny ryzyka powodziowego i zarządzania nim (Dz. U. UE L 288 z 6.11.2007, str. 27). Zmiany wprowadzone przepisami ww. dyrektyw mają przede wszystkim usprawnić działanie obecnie funkcjonujących systemów planowania i zarządzania w gospodarce wodnej państw członkowskich. RDW weszła w życie dnia 22 grudnia 2000 r. Najważniejszym przesłaniem RDW jest ochrona zasobów wodnych dla przyszłych pokoleń. Wprowadza ona zintegrowaną politykę wodną mająca na celu zapewnienie ludziom dostępu do czystej wody pitnej po rozsądnej cenie, która umożliwi rozwój gospodarczy i społeczny przy równoczesnym poszanowaniu potrzeb środowiska naturalnego. Głównym celem RDW jest osiągnięcie dobrego stanu wszystkich części wód, poprzez określenie i wdrożenie koniecznych działań w ramach zintegrowanych programów działań w państwach członkowskich do 2015 roku. ww Zgodnie z przepisami RDW planowanie gospodarowaniem wodami odbywa się w podziale na obszary dorzeczy. Zgodnie z ustawą z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (Dz. U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019, z późn. zm.) w chwili obecnej na obszarze Polski wyznaczonych jest 10 obszarów dorzeczy: Wisły, Odry, Dniestru, Dunaju, Jarftu, Łaby, Niemna, Pregoły, Świeżej i Ücker. Dla każdego obszaru dorzecza opracowuje się plan gospodarowania wodami. Niniejszy dokument jest zatem jednym z dziesięciu PGW na obszarze Polski. Według RDW plany gospodarowania wodami są narzędziem planistycznym, które ma usprawnić proces osiągania celów środowiskowych. Stanowić one będą fundament podejmowania decyzji mających wpływ na stan zasobów wodnych oraz zasady Monitor Polski Nr 40 — 1997 — Poz. 451 gospodarowania wodami w przyszłości. PGW będą miały wpływ nie tylko na kształtowanie w. rcl .go v.p l gospodarki wodnej, ale także na inne sektory gospodarki, w tym: przemysł, rolnictwo, leśnictwo, gospodarkę komunalną, transport, rybołówstwo czy turystykę. PGW powinny zostać uwzględnione w dokumentach planistycznych na poziomie krajowym i regionalnym, np. w koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju, strategii rozwoju województw czy w wojewódzkich planach zagospodarowania przestrzennego. PGW jest syntezą prac przeprowadzonych na obszarze dorzecza w pierwszym cyklu planistycznym i zawiera takie elementy jak: ogólny opis cech charakterystycznych obszaru dorzecza, podsumowanie identyfikacji znaczących oddziaływań antropogenicznych i oceny ich wpływu na stan wód powierzchniowych i podziemnych, wykaz obszarów chronionych, mapę sieci monitoringu, wraz z prezentacją programów monitoringowych, ustalenie celów środowiskowych dla jednolitych części wód i obszarów chronionych, podsumowanie wyników analizy ekonomicznej związanej z korzystaniem z wód, podsumowanie działań zawartych w programie wodno – środowiskowym kraju, wykaz innych szczegółowych programów i planów gospodarowania dotyczących zlewni, sektorów gospodarki, problemów lub typów wód, wraz z omówieniem zawartości tych programów i planów, podsumowanie działań zastosowanych w celu informowania społeczeństwa i konsultacji społecznych, opis wyników i dokonanych na tej podstawie zmian w planie, wykaz organów właściwych w sprawach gospodarowania wodami na obszarze dorzecza, informacje o sposobach i procedurach pozyskiwania informacji i dokumentacji źródłowej wykorzystanej do sporządzenia planu oraz informacji o spodziewanych wynikach realizacji planu. W PGW szczególną rolę zajmuje podsumowanie działań, zawartych w PWŚK. ww Działania te winny zostać zrealizowane na obszarze dorzecza w celu zapewnienia utrzymania lub poprawy jakości wszystkich wód do 2015 r., a w uzasadnionych przypadkach w terminie późniejszym. Dotyczą one zarówno konkretnych przedsięwzięć inwestycyjnych jak i środków o charakterze administracyjnym, ekonomicznym, badawczym, informacyjnym czy edukacyjnym. Monitor Polski Nr 40 — 1998 — Poz. 451 ww w. rcl .go v.p l
  21. Ogólny opis cech charakterystycznych obszaru dorzecza Rysunek
  22. Pokrycie terenu obszaru dorzecza Odry Monitor Polski Nr 40 — 1999 — Poz. 451 Główną rzeką tego obszaru dorzecza jest Odra o długości całkowitej 855 km, z czego w. rcl .go v.p l 742 km znajdują się na terytorium Polski. Źródła rzeki zlokalizowane na terytorium Republiki Czeskiej w Górach Odrzańskich, położone są na wysokości 634 m n.p.m. Odra uchodzi do Zalewu Szczecińskiego. Na terenie Polski powierzchnia obszaru dorzecza Odry wynosi 118 015 km2, co stanowi ok. 38% powierzchni kraju. Obszar dorzecza położony jest w południowo – zachodniej, zachodniej oraz w północno – zachodniej części kraju. Największe lewostronne dopływy Odry to: Opawa, Nysa Kłodzka, Bystrzyca, Bóbr, Nysa Łużycka, a największe dopływy prawostronne Odry to: Mała Panew, Widawa, Barycz, Warta, Myśla, Ina. Największą rzeką wśród wymienionych dopływów jest Warta wraz z jej głównymi lewostronnymi dopływami: Prosną i Obrą. Obszar dorzecza Odry obejmuje także Zlewisko Bałtyku oraz rzeki: Dziwna, Rega, Parsęta i Wieprza. Największe zbiorniki zaporowe na obszarze dorzecza: Otmuchów, Nysa, Bukówka, Pilchowice, Sosnówka, Mietków, Słup, Leśna, Złotniki, Jeziorsko, Turawa, Dzierżno Duże. Charakter Odry w odcinku źródłowym (ok. 47 km długości) posiada górski charakter, przechodząc w niższym biegu w rzekę nizinną. Odra jest rzeką żeglowną na odcinku od Kędzierzyna - Koźla (wraz z Kanałem Gliwickim w zlewni rzeki Kłodnicy) w dół biegu. Na odcinku 186 km od Kędzierzyna rozpoczyna się odcinek Odry skanalizowanej (do Brzegu Dolnego), na którym zlokalizowane są 24 stopnie wodne. Poniżej Brzegu Dolnego Odra płynie w sposób swobodny. Rzeka poprzez system kanałów posiada połączenie żeglugowe ze Szprewą i Hawelą. Zgodnie z podziałem kraju na regiony wodne, na obszarze dorzecza Odry gospodarowanie zasobami wodnymi odbywa się w czterech regionach wodnych. Całkowita długość jednolitych części wód powierzchniowych rzek na obszarze dorzecza Odry wynosi 41519,10 km, z czego długość naturalnych to 21597,02 km (ok. 52%). Długość sztucznych części wód powierzchniowych – 941,98 km (ok. 2,3%) natomiast silnie zmienionych – 18980,10 km (ok. 45,7%). W strukturze użytkowania gruntów na terenie dorzecza największy obszar stanowią tereny rolne, które zajmują ok. 62% powierzchni, tj. 73 029 km
  23. Lasy i ekosystemy seminaturalne stanowią 38 418,9 km2, czyli ok. 33% powierzchni. Tereny 2 zantropogenizowane zajmują powierzchnię 4315,5 km (ok. 4% powierzchni), zaś tereny wodne łącznie zajmują 1985,5 km2, co stanowi niecałe 2% powierzchni obszaru dorzecza. ww Strukturę użytkowanie gruntów na obszarze dorzecza Odry przedstawia rysunek nr
  24. Wg podziału administracyjnego, obszar dorzecza Odry leży w województwach: śląskim, opolskim, dolnośląskim, łódzkim, kujawsko – pomorskim, wielkopolskim, Monitor Polski Nr 40 — 2000 — Poz. 451 lubuskim, w. rcl .go v.p l zachodniopomorskim, pomorskim. Graficzne odwzorowanie granic obszaru dorzecza przedstawione zostało na mapie nr 1 (załącznik nr 1). Na obszarze dorzecza Odry rozróżnia się regiony wodne Dolnej Odry i Przymorza Zachodniego, Środkowej Odry, Górnej Odry oraz Warty. Jednostki te różnią się od siebie warunkami występowania wód oraz hydrodynamiką krążenia wód. Na obszarze Regionu Wodnego Dolnej Odry i Przymorza Zachodniego wyróżnia się piętra wodnonośne czwartorzędowe, neogeńsko – paleogeńskie, kredowe i jurajskie. Czwartorzędowe piętro wodonośne składa się z 3 – 4 poziomów wodonośnych, jednego gruntowego i pozostałych międzyglinowych. Utwory wodonośne poziomów międzyglinowych występują na głębokości 15 – 50 m, zbudowane są z piasków i żwirów dolin rzecznych, Ryniem polodowcowych, sandrów i kemów. Klasa jakości wód podziemnych zależna jest od stopnia izolacji. W rejonie wysoczyzn morenowych zaliczane są do klasy Ia i Ib (klasyfikacja PIOŚ). Wymagają prostego uzdatniania ze względu na podwyższoną zawartość jonów żelaza (średnio ok. 2 mg/dm3) oraz manganu (średnio ok. 0,15 mg/dm3). Wody równin zaliczane są najczęściej do II klasy, natomiast obszary będące pod silną antropopresją do klasy III. W rejonach przybrzeżnych obserwuje się silny wpływ wód zasolonych. Stężenie chlorków w tych obszarach przekracza 1000 mg/dm
  25. Piętro neogeńsko – paleogeńskie występuje w mioceńskich piaskach jeziornych oraz lokalnie w oligoceńskich. Charakteryzuje się dużą zmiennością, co jest wynikiem silnych zaburzeń glacitektonicznych. Zwierciadło wód neogeńskich stabilizuje się powyżej wód piętra czwartorzędowego, lokalnie ma charakter artezyjski. Wody neogeńskie nie mające kontaktu z wodami czwartorzędowymi i podłożem mezozoicznym charakteryzują się słabą mineralizacją. Są to wody wodorowęglanowo – wapniowe. W obszarach gdzie dochodzi do ascenzji wód słonych z podłoża mezozoicznego występują wody chlorkowo – sodowe o mineralizacji ogólnej 1,5 g/dm3 i zawartości jonów chlorkowych powyżej 600 mg/dm
  26. Kredowe piętro wodonośne występuje lokalnie na obszarze antykliny Nowego Warpna, Szczecina, Krakówka, Gryfina i niecki trzebiatowskiej. Poziom wodonośny tworzą margle i margle piaszczyste z wkładkami piaskowców ww marglistych, wapieni i kredy piszącej kampanu. Zwierciadło wody poziomu kredowego stabilizuje się powyżej zwierciadła czwartorzędowego i neogeńskiego. Wody kredowe będące w kontakcie z poziomem czwartorzędowym charakteryzują się słabą mineralizacją, która rośnie wraz z głębokością. Maleje udział jonu wodorowęglanowego, klasa zmienia się na wody chlorkowo – sodowe, zawartość jonu chlorkowego może wynosić ponad 8 g/dm
  27. Piętro jurajskie zostało rozpoznane w rejonie Trzebiatowa. Występuje w piaskach i piaskowcach jury górnej i środkowej, oraz wapieniach i marglach jury górnej (Hoc, Jezierski, 2007; Wiśniowski, 2007). Monitor Polski Nr 40 — 2001 — Poz. 451 Region Wodny Środkowej Odry wg propozycji regionalizacji wód podziemnych w. rcl .go v.p l (Paczyński, Sadurski, 2007) dzieli się na subregiony różniące się od siebie warunkami hydrogeologicznymi. Są to subregion środkowej Odry północny, subregion środkowej Odry południowy i subregion Sudetów. Subregion środkowej Odry północny obejmuje część Ziemi Lubuskiej i Niziny Wielkopolskiej, na północ od Wzgórz Trzebnickich. Na tym obszarze rozróżnia się następujące piętra wodonośne: czwartorzędowe, neogeńsko – paleogeńskie i jurajskie. W obrębie piętra czwartorzędowego rozróżnia się poziom wód gruntowych oraz 2 poziomy wgłębne, międzyglinowe, dolny i górny. Wody poziomu gruntowego występują w osadach piaszczysto – żwirowych, rzecznych i wodnolodowcowych. Jest silnie zróżnicowany i ściśle powiązany z morfologią terenu. Drenowany jest przez główne rzeki regionu. Poziomy międzyglinowe występują w obrębie piasków i żwirów rozdzielających gliny morenowe zlodowaceń różnego wieku. Poziom górny występuje na głębokości średnio 15 – 20 m. Poziom dolny związany jest z dolinami kopalnymi oraz strukturami międzymorenowymi. Charakteryzuje się ciśnieniami subartezyjskimi i znaczną miąższością rzędu kilkudziesięciu metrów. Wody podziemne piętra czwartorzędowego cechują się mniejszą zawartością węglanów niż w podobnych osadach innych rejonów Polski. Sprzyja to uruchamianiu do wód podziemnych żelaza i manganu. W rejonie Leszna, Rydzyny i doliny Rowu Polskiego doszło do degradacji wód podziemnych. W innych regionach, szczególnie silnie zurbanizowanych widoczna jest wyraźna antropopresja – wzrost stężenia azotu, chlorków i siarczanów. Neogeńsko – paleogeńskie piętro wodonośne związane jest z poziomami mioceńskim i oligoceńskim. Występuje w obrębie osadów ilasto – mułowcowych, piaszczysto – piaskowcowych. Osady te są izolowane bardzo słabo przepuszczalnym kompleksem iłów poznańskich. Miąższość osadów jest zmienna od 25 do 145 m. Poziom mioceński ma znaczenie podstawowe, składa się z 2-3 warstw wodonośnych. Poziom oligoceński występuje lokalnie i nie ma znaczenia gospodarczego. Wody poziomu mioceńskiego cechują się znacznym zabarwieniem (>80 mg Pt/dm3) i zasoleniem (>100 mg Cl/dm3). W obrębie piętra jurajskiego rozróżnia się 2 poziomy: środkowo- i dolnojurajski. Wody poziomu środkowo jurajskiego występują w obrębie piaskowców kościeliskich, a poziomu dolno jurajskiego w piaskowcach, piaskach, żwirach i zlepieńcach. Poziom jurajski ma znaczenie lokalne i eksploatowany jest jedynie poziom dolno jurajski (Dąbrowski, ww Przybyłek, Górski, 2007). W subregionie środkowej Odry południowym rozróżnia się następujące piętra wodonośne: czwartorzędowe, neogeńskie, kredowe i triasowe. Piętro czwartorzędowe w północnej części regionu tworzy główny użytkowy poziom wodonośny. Występuje w obrębie zbiorników dolinnych, dolin kopalnych, sandrów i poziomów międzyglinowych. Skład chemiczny i jakość wód poziomu czwartorzędowego zależy od głębokości zalegania i stopnia izolacji. Wody głębszych poziomów są dobrej jakości typu wodorowęglanowo – wapniowego, o niskiej mineralizacji, obojętne i słabo zasadowe, z lekko podwyższoną Monitor Polski Nr 40 — 2002 — Poz. 451 zawartością Fe i Mn. Wody przypowierzchniowe w rejonach zantropogenizowanych w. rcl .go v.p l wykazują silne zanieczyszczenie siarczanami, azotanami, związkami potasu i żelaza. Neogeńskie piętro wodonośne największe znaczenie ma na bloku przedsudeckim, gdzie charakteryzuje się dużą zasobnością. Tworzą go głównie piaski i żwiry. Osady zawodnione zalegają na głębokości od 20 do 150 m, a miąższość może dochodzić do 80 m. Piętro wodonośne kredowe związane jest z kredą opolską. Rozróżnia się 2 poziomy wodonośne. Poziom górny występuje w spękanych marglach i wapieniach turonu, dolny wydzielono w piaskach i piaskowcach cen omanu. Poziomy rozdzielone są utworami marglisto – ilastymi. Występowanie wód słodkich w cenomanie ograniczone jest jedynie do garba Opola, na pozostałym obszarze mineralizacja szybko wzrasta. Piętro triasowe tworzy 3-4 warstwy wodonośne. Związane są z osadami kajpru, wapienia muszlowego i retu w zachodniej części regionu oraz piaskami i piaskowcami dolnego triasu – warstwy świerklanieckie. Osady triasowe (pstry piaskowiec) łączy się z osadami permskimi (czerwony spągowiec) i tworzy zasobny zbiornik o znaczeniu gospodarczym. Wody poziomu wapienia muszlowego występują do głębokości 400 m i charakteryzują się niską mineralizacją (do 420 mg/dm 3). Wody słodkie poziomu retu występują do 100 – 150 m głębokości, głębiej następuje wzrost mineralizacji, związany z występowaniem gipsów i anhydrytów. Wody triasowe w miejscach wychodni są lokalnie zanieczyszczone związkami azotu (Staśko, Kowalczyk, H. Rubin, K. Rubin, 2007). Subregion Sudetów obejmuje pasma górskie Sudetów oraz ich przedgórze. Ze względu na budowę geologiczną i uwarunkowania morfologiczne subregion ten cechuje innymi warunkami hydrogeologicznymi od pozostałych subregionów Regionu Wodnego Środkowej Odry. Najbardziej dostępnym i wykorzystywanym piętrem wodonośnym jest piętro czwartorzędowe. Rozróżnia się 3 typy morfogenetyczne: doliny większych współczesnych rzek, doliny kopalne i obszary wysoczyznowe. Wody dolin współczesnych z powodu braku izolacji narażone są na zanieczyszczenia i wymagają ochrony. Doliny kopalne są strukturami, których miąższość dochodzi do 100 m. Wypełnione są dobrze przepuszczalnymi osadami takimi jak żwiry i piaski, przez to czyniąc je zasobnymi zbiornikami, o wysokiej wydajności ujęć. Doliny kopalne izolowane są od powierzchni utworami glacjalnymi. Czwartorzędowe piętro wodonośne na obszarach wysoczyznowych ww związane jest z osadami fluwioglacjalnymi i glacjalnymi. Wody piętra czwartorzędowego charakteryzują się niską mineralizacją, należą do klasy IIa i IIb. Wymagają prostego uzdatniania ze względu na przekroczenia zawartości Fe i Mn. Obserwowane są również punktowe zanieczyszczenia azotanami i amoniakiem pochodzenia antropogenicznego (rolnictwo). Piętro neogeńskie związane jest z drobno- i średnioziarnistymi piaskami wyższych partii neogenu. Występuje w zachodniej części subregionu. Wody neogeńskie mają niską mineralizację, podwyższone zawartości jonów Fe i Mn, niekiedy barwę (> 30 mg Pt/dm3), co ma związek z kontaktem wód podziemnych z pokładami węgla brunatnego. Monitor Polski Nr 40 — 2003 — Poz. 451 Wody te zalicza się do klas IIa i IIb. Kredowe piętro wodonośne występuje w nieckach w. rcl .go v.p l północno- i śródsudeckiej oraz w Rowie Nysy Kłodzkiej. Wody podziemne występują w układzie porowo – szczelinowym piaskowców ciosowych cen omanu, turonu środkowego i górnego oraz koniaku i santonu. Tworzą 3-4 poziomy przedzielone mułowcami, iłowcami i marglami. Głębokość ujęć nie przekracza 150 – 200 m. W wielu regionach występują obok siebie wody słodkie, mineralne i lecznicze. Wody słodkie można określić jako wodorowęglanowo – wapniowe, wodorowęglanowo – wapniowo - magnezowe. Ich mineralizacja najczęściej nie przekracza 500 mg/dm
  28. Wody podziemne subregionu Sudetów występują również w skałach krystalicznych pięter starszego paleozoiku i prekambru. Zbudowane są ze skał metamorficznych i plutonicznych. Wody podziemne gromadzą się w pokrywach zwietrzelinowych, systemach spękań i strefach tektonicznych. Są to wody ultra słodkie i słodkie od 100 mg/dm3 do 200 – 300 mg/dm3 typu wodorowęglanowo – siarczanowo – wapniowo – magnezowo – wapniowe. Cechą charakterystyczną tych wód jest podwyższona zawartość krzemionki i fluoru (Staśko, Michniewicz, 2007). Region Wodny Górnej Odry obejmuje górną część dorzecza Odry od granic państwa do ujścia Kłodnicy. Plejstoceński poziom wodonośny występuje na przeważającej części regionu. Występuje w ośrodku porowym, w formach dolin współczesnych i kopalnych. Lokalnie rozdzielony jest na 2, 3 warstwy. Poziom wodonośny jest odkryty i cechuje się najczęściej swobodnym zwierciadłem. Zasobność tego poziomu jest niska i średnia. Poziom wodonośny neogenu związany jest z osadami pliocenu i miocenu zapadliska przedkarpackiego. Zawodnione są osady piaszczyste lub piaszczysto – żwirowe. Poziom wodonośny kredowo – jurajski tworzą utwory fliszowe Karpat zewnętrznych. Są wykształcone w postaci piaskowców oraz spękanych wapieni. Warstwa wodonośna ma miąższość < 15 m. Górnokredowy poziom wodonośny występuje w niecce opolskiej, w piaskowcach i wapieniach marglistych. Poziom ten jest słabo zawodniony i nie ma rangi poziomu użytkowego. Triasowe piętro wodonośne występuje w północno – wschodniej części regionu. Wody występują w spękanym kompleksie skał węglanowych. Ich miąższość waha się w granicach 20 – 120 m. Karbońskie piętro wodonośne podzielone jest na 2 zespoły poziomów ze względu na odmienne wykształcenie litologiczne. Górnokarboński poziom ww wykształcony jest w postaci piaskowców i serii mułowcowej. Warunki hydrogeologiczne tego poziomu zostały silnie zmienione w wyniku długotrwałej działalności górniczej. Dolnokarboński poziom wodonośny występuje w piaskowcach. Chemizm wód podziemnych regionu górnej Odry jest silnie uwarunkowany przez silną antropopresję w tym rejonie. Wiele poziomów wodonośnych jest zdegradowanych i nieprzydatnych do użycia (Kowalczyk, Chmura, H. Rubin, K. Rubin, Wagner, 2007). Na obszarze wodnym Warty wody podziemne występują w następujących piętrach wodonośnych: czwartorzędowym, neogeńsko - paleogeńskim, kredowym i jurajskim. W subregionie wyżynnym, na południu regionu nie występuje piętro neogeńsko – Monitor Polski Nr 40 — 2004 — Poz. 451 paleogeńskie, natomiast jest zidentyfikowane piętro triasowe. Czwartorzędowe piętro w. rcl .go v.p l wodonośne występuje na przeważającym obszarze regionu, za wyjątkiem części południowej. Rozróżnia się poziomy wód gruntowych związanych z sandrami, dolinami rzecznymi i pradolinami oraz poziom wód wgłębnych występujących w utworach międzymorenowych. Wodonośne są piaski i żwiry pochodzenia fluwioglacjalnego. Największą zasobnością charakteryzują się doliny kopalne. Wody czwartorzędowe wykazują podwyższone zawartości Fe i Mn. Narażone są również na zanieczyszczenia antropogeniczne, szczególnie azotem amonowym. Neogeńsko – paleogeńskie piętro wodonośne związane jest z seriami piasków miocenu i oligocenu, które rozdzielone są warstwami mułkowo – ilastymi i węglowymi. Tworzą strukturę basenu, rozróżnia się poziom mioceński i oligoceński. Podstawowe znaczenie gospodarcze ma poziom mioceński. Ma on miąższość średnio 20-60 m i jest trójdzielny. Poziom oligoceński tworzą 1 lub 2 warstwy piasków drobnoziarnistych o średniej miąższości 20 m. Chemizm wód piętra neogeńsko – paleogeńskiego zależny jest od zawartości materii organicznej w osadach, dopływu wód zasolonych z osadów mezozoicznych, przesączania się wód z piętra czwartorzędowego. Czynniki te determinują jakość wód w tym stopniu, że występują wody o bardzo dobrej jakości (niskiej mineralizacji i śladowej ilości Fe i Mn) jak i wody silnie zasolone (lokalnie > 250 mg Cl/dm3), o wysokiej barwie (> 80 mg Pt/dm3) nie nadające się do wykorzystania. Kredowe piętro wodonośne stanowią spękane margle, wapienie, gezy, opoki i piaskowce. Skały te występują we wschodniej części regionu, na obszarze synklinorium mogielińsko – łódzkiego. Utwory wodonośne tworzą jeden poziom, a ich zasobność zależna jest od stopnia spękania i kontaktów hydraulicznych z wyżej ległymi poziomami. Wody charakteryzują się dobrą jakością wynikającą z niskiej zawartości Fe (0,78 mg/dm3), Mn (0,05 – 0,09 mg/dm3), i siarczanów (17-22 mg/dm3). Jurajskie piętro wodonośne dzieli się na 3 poziomy. Poziom górnojurajski występuje w spękanych wapieniach i marglach Oksfordu i kimerlydu oraz wapieniach piaszczystych i piaskowcach keloweju. Poziom średkowojurajski tworzą serie piaskowców aalenu i bajosu (warstwy kościeliskie). Poziom dolno jurajski wydzielony został w obrębie piaskowców, żwirów i zlepieńców. Najbardziej zasobny jest poziom górno jurajski i stanowi podstawę zaopatrzenia w wodę regionu częstochowskiego. Wody piętra jurajskiego wykazują nieco większe zawartości Fe i Mn w stosunku do wód piętra kredowego. ww Wynika to z kontaktu osadów jurajskich z utworami czwartorzędowymi. Triasowe piętro wodonośne występuje jedynie w południowo – zachodniej części regionu. Związane jest z osadami wapienia muszlowego i retu wykształconego jako kompleks węglanowy (wapienie i dolomity). Jest to poziom szczelinowo – krasowy o napiętym zwierciadle wody. Średnia miąższość wynosi 85 m. Największe zmiany chemizmu wód nastąpiły w poziomie środkowo jurajskim w regionie zatopionych kopalń rud żelaza okręgu częstochowskiego (Dąbrowski, Przybyłek, Górski, 2007; Pacholewski, 2007). Monitor Polski Nr 40 — 2005 — Poz. 451 Zasoby wód podziemnych do 2005 roku zostały udokumentowane na obszarze w. rcl .go v.p l 125 340 km3, co stanowi 40,3 % powierzchni kraju. Na obszarze dorzecza Odry najwyższy stopień udokumentowania zasobów dyspozycyjnych został osiągnięty w regionie wodnym Dolnej Odry i Przymorza Zachodniego. W roku 2001 przyjęto pojęcie zasobów perspektywicznych, które następnie oszacowano dla obszaru całego kraju (Herbich, Paczyński, 2007). Dyspozycyjne i perspektywiczne zasoby wód podziemnych na obszarze dorzecza przedstawiono w poniższej tabeli. Tabela
  29. Dyspozycyjne i perspektywiczne zasoby wód podziemnych na obszarze dorzecza Odry (wg P. Herbich i in., 2003) Nazwa regionu wodnego/obszaru dorzecza Zasoby dyspozycyjne Obszar 2 [km ] [tys. m3/d] Zasoby Łącznie perspektywiczne Obszar 2 [km ] [tys. m3/d] Obszar [km2] [tys. m3/d] Górnej Odry 328 97,48 3 365 525 3 693 623 Środkowej Odry 14 987 2 037,30 23 821 2 856 38 808 4 893 Warty 7 687 1 328,03 46 833 5 830 54 520 7 158 12 235 2 362,80 7 727 956 19 962 3 318 35 237 5 825,61 81 746 10 167 116 983 15 992 Dolnej Odry i Przymorza Zachodniego OBSZAR DORZECZA ODRY Na obszarze dorzecza Odry występują w całości lub fragmentarycznie 73 główne zbiorniki wód podziemnych (tab. 2). 24 z nich ma opracowaną i zatwierdzoną przez Komisję Dokumentacji Hydrogeologicznych dokumentację określającą zasoby dyspozycyjne oraz zaproponowaną granicę obszaru ochronnego (wg Polityki resortu w dziedzinie hydrogeologii na lata 2008 – 2015, Ministerstwo Środowiska, 2008). Pozostałe GZWP są w trakcie opracowywania dokumentacji hydrogeologicznej, lub jest to planowane na najbliższe lata. Większość głównych zbiorników wód podziemnych obejmuje utwory czwartorzędowe. Duże znaczenie mają również zbiorniki paleogeńsko – neogeńskie. Na południu obszaru dorzecza Odry przeważają zbiorniki wydzielone w piętrach mezozoicznych (kredowym, jurajskim ww i triasowym). Nr GZWP 102 118 120 122 123 125 126 127 132 133 134 135 136 137 138 139 140 142 143 144 145 146 147 Lp. 1 2 3 5 6 7 8 10 11 12 13 14 15 17 18 19 20 21 22 23 24 25 27 Zbiornik międzymorenowy Stargard Goleniów Zbiornik międzymorenowy Wałcz – Piła Zbiornik Szczecinek Subzbiornik Złotów-Piła-Strzelce Krajeńskie Zbiornik międzymorenowy Byszewo Zbiornik międzymorenowy Młotkowo Zbiornik Dębno Zbiornik Barlinek Zbiornik międzymorenowy Dobiegniew Pradolina Toruń – Eberswalde (Warta) Pradolina Toruń – Eberswalde (Noteć) Dolina kopalna Smogulec-Margonin Subzbiornik Bygdoszcz Zbiornik międzymorenowy Inowrocław Dąbrowa Subzbiornik Inowrocław – Gniezno Dolina kopalna Wielkopolska Dolina kopalna Szamotuły - Duszniki Subzbiornik Jez. Bytyńskie-Wronki-Trzciel Dolina rzeki Warta (Sieraków – Zbiornik wyspy Wolin Zbiornik międzymorenowy Polanów Zbiornik międzymorenowy Bobolice Dolina Kopalna Szczecin Nazwa GZWP Odry Odry/Wisły Odry Odry Odry Odry/Wisły Odry Odry Odry Odry Odry Odry Odry Odry/Wisły Odry Odry Odry Odry Odry Odry Odry Odry Odry/Ucker Obszar dorzecza Tr Q Q Tr Q Q Q Tr Q 986 250 170 251,8 2000 4000 200 750 50 Q Q Q, Tr Q Q Q Q, Tr Tr Q Wiek piętra wodonośnego Q Q Q Q 204,5 68,0 242 170 180 1712 1755 3876 378 112,2 215 309 151,9 Powierz -chnia (km2) Tabela
  30. Główne zbiorniki wód podziemnych na obszarze dorzecza Odry 96 480 36 20 10 193 30,0 25 26 51,8 12,0 29,0 52,0 52,0 169,0 99,0 186 86,0 Zasoby dyspozycyjn e/ szacunkowe 22,7 40,0 113,0 37,0 wysoki średni średni wysoki średni średni wysoki średni średni wysoki średni średni średni wysoki niski i średni niski Stopień odporności Rok wykonania dokumentacj i 2000 udokumentowany nieudokumentowany nieudokumentowany 2009-2011 nieudokumentowany nieudokumentowany udokumentowany 2004 udokumentowany 2007 nieudokumentowany nieudokumentowany udokumentowany 1998**, 2009-2011 nieudokumentowany nieudokumentowany 2009-2011 nieudokumentowany 2009-2011 nieudokumentowany nieudokumentowany 2009-2011 1998**, 2009-2011 udokumentowany 2005**, 2009-2011 nieudokumentowany 2009-2011 opracowany projekt 2009-2011 opracowany projekt udokumentowany nieudokumentowany opracowany projekt udokumentowany Stopień udokumentowania w. rcl .go v.p l ww Monitor Polski Nr 40 — 2006 — Poz. 451 148 149 150 151 225 226 301 302 303 304 305 306 307 308 309 310 311 312 314 315 316 317 318 319 320 322 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 Pradolina rzeki Odra Zbiornik Oleśnica Niecka zewnątrz sudecka Bolesławiec Zbiornik Słup – Legnica Subzbiornik Prochowice – Środa Międzychód) Sandr Pliszki Sandr Krosno – Gubin Pradolina Warszawa-Berlin (Koło-Odra) Zbiornik Turek – Konin - Koło Zbiornik międzymorenowy Chodcza – Łanięta Zbiornik Krośniewice – Kutno Pradolina Zasieki – Nowa Sól Pradolina Barycz – Głogów (W) Pradolina Barycz – Głogów (E) Zbiornik międzymorenowy Zbąszyń Zbiornik międzymorenowy Leszno Zbiornik Wschowa Sandr Leszno Zbiornik międzymorenowy rzeki Kani Zbiornik morenowy Smoszew – Chwaliszew – Sulmierzyce Dolina kopalna rzeki Ołobok Zbiornik rzeki Prosna Zbiornik Sieradz Pradolina rzeki Odra (Głogów) Zbiornik Chocianów – Gozdnica Subzbiornik Lubin Odry Odry Odry Odry Odry Odry Odry Odry Odry Odry Odry Odry/Wisły Odry Odry Odry Odry Odry Odry Odry Odry Odry Odry Odry Odry Odry Odry 231 262 1000 70 654 50 535 78 347 1052 258 1200 236 435 1620 164 130 200 80 140 96 506 340 1904 1760 200 Q Q Cr Q Tr Q Q Q Q Q Tr J3 Q Q Q Q Q Q Q Q Q Q Q Q Cr3 Q 24,09 39,0 80,0 15,0 28,32 21,0 128,0 10,0 80,0 292,0 50,0 350,0 53,21 59,0 199,0 19,0 15,0 22,0 23,0 14,0 18,0 243 47,4 456,0 240,0 60,0 niski wysoki średni niski średni średni i dobry wysoki średni średni niski wysoki średni wysoki średni niski wysoki średni średni niski 2009-2011 2009-2011 2009-2011 2001 2008 2009-2011 2009-2011 2009-2011 2009-2011 2001 2009-2011 udokumentowany udokumentowany nieudokumentowany nieudokumentowany udokumentowany 1997**, 2009-2011 1997* 2007**, 2009-2011 nieudokumentowany 2009-2011 nieudokumentowany nieudokumentowany nieudokumentowany nieudokumentowany nieudokumentowany nieudokumentowany udokumentowany udokumentowany opracowany projekt nieudokumentowany nieudokumentowany opracowany projekt nieudokumentowany nieudokumentowany opracowany projekt opracowany projekt udokumentowany nieudokumentowany nieudokumentowany nieudokumentowany w. rcl .go v.p l ww Monitor Polski Nr 40 — 2007 — Poz. 451 323 324 325 326 327 328 329 330 331 332 333 334 335 336 337 338 339 340 341 342 343 345 401 408 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 77 80 Dolina kopalna rzeki Górna Kłodnica Subniecka kędzierzyńsko – głubczycka Zbiornik Opole – Zawadzkie Dolina kopalna rzeki Mała Panew (W) Zbiornik Krapkowice – Strzelce Opolskie Niecka opolska Dolina kopalna Lasy Niemodlińskie Subzbiornik Paczków – Niemodlin Zbiornik Śnieżnik – Góry Bialskie Dolina kopalna rzeki Nysa Kłodzka Niecka wewnątrzsudecka Kudowa Zdr. – Bystrzyca Kłodzka Niecka wewnątrzsudecka Krzeszów Dolina rzeki Bóbr (Marciszów) Zbiornik Rybnik Niecka łódzka Niecka Miechowska (NW) Subzbiornik rzeki Stobrawa Dolina kopalna Kluczbork Zbiornik Częstochowa (W) Zbiornik Częstochowa (E) Zbiornik Lubiniec – Myszków Dolina kopalna rzeki Mała Panew Zbiornik Bytom Zbiornik Gliwice Odry/Łaby Odry Odry/Wisły Odry/Wisły Odry/Wisły Odry Odry Odry Odry Odry Odry Odry Odry Odry Odry Odry/Łaby Odry Odry Odry Odry/Wisły Odry Odry Odry/Wisły Odry 55 60 72 1875 3194 70 1350 776,4 80 2050 138 160 735 143 18 168 180 84 848 3257 1729 158 250 392 Cr Q Q Cr1 K2 Q Q, Tr T Q T Cr3 Q Tr Pz Q Cr Tr Q J J T Q T T1,2 10,0 50,0 8,0 90,0 466,0 37,0 130,0 106,0 100,0 50,0 25,0 25,0 60,0 37,0 25,0 50,0 27,0 20,0 120,0 1020,0 312,0 156 165 107,7 niski średni średni średni niski średni średni niski wysoki niski b.d. wysoki b.d. wysoki niski niski wysoki niski 2006**, 2009-2011 2008 2008 2000* 2009-2011 nieudokumentowany nieudokumentowany udokumentowany 1997 opracowany projekt 2006 udokumentowany 1999**, 2009-2011 nieudokumentowany nieudokumentowany udokumentowany 2005 nieudokumentowany 2009-2011 nieudokumentowany nieudokumentowany nieudokumentowany 2009-2011 nieudokumentowany nieudokumentowany nieudokumentowany nieudokumentowany nieudokumentowany nieudokumentowany udokumentowany udokumentowany udokumentowany nieudokumentowany nieudokumentowany udokumentowany w. rcl .go v.p l ww Monitor Polski Nr 40 — 2008 — Poz. 451 Monitor Polski Nr 40 — 2009 — Poz. 451 w. rcl .go v.p l Wody powierzchniowe Odwzorowanie położenia granic części wód powierzchniowych Na obszarze dorzecza Odry wyznaczonych jest obecnie: 1735 jednolitych części wód rzek, 4 jednolitych części wód przejściowych, 4 jednolitych części wód przybrzeżnych, 420 jednolite części wód jezior. Powyższe informacje przedstawiono na mapie nr 2 (załącznik nr 1). Tabelaryczne zestawienie wszystkich JCWP, zostało w załączniku nr
  31. Odwzorowanie typów części wód powierzchniowych Wydzielenie różnych typów wód jest wstępnym etapem na drodze do ustalenia zgodnej z RDW oceny i klasyfikacji stanu ekologicznego wód. Opracowanie typologii wód powierzchniowych było niezbędne z powodu ogromnej różnorodności warunków środowiskowych, które wpływają na charakter występowania organizmów wodnych. Warunki środowiskowe wynikają z takich czynników, jak m. in.: położenie geograficzne, wysokość bezwzględna, geologia terenu, morfologia terenu. Typy wód, w warunkach nie naruszonych przez człowieka, różnią się pod względem cech biologicznych. Z tego względu stanowić będą wzorzec do określenia stopnia odchylenia przy ocenie stanu ekologicznego wód. Dlatego dobry stan charakteryzowany jest w zależności od poszczególnych typów wód. W zakresie prac związanych z wyznaczaniem typów części wód posłużono się typologią abiotyczną zgodnie z wymaganiami RDW. Typologie ustalono przy zastosowaniu „systemu A” lub „systemu B” (Załącznik II RDW). Przy czym stosowanie „systemu A” części wód zróżnicowano wg właściwych ekoregionów. ww Obszar dorzecza Odry leży w obrębie 4 ekoregionów: Karpat, Równin Wschodnich, Równin Centralnych i Wyżyn Centralnych. Odwzorowanie położenia granic ekoregionów przedstawia mapa nr 8 (załącznik nr 1). W zakresie ustalenia typologii rzek przeanalizowano następujące parametry: wielkość powierzchni zlewni cieków, wysokość n.p.m. oraz typ podłoża. W zakresie ustalenia typologii jezior zastosowano kryteria tzw. „systemu B” wg RDW. Typologia abiotyczna jezior została ustalona na podstawie analizy danych dla 749 jezior w Polsce. Oprócz kryteriów abiotycznych typologii, przeanalizowano również szereg parametrów dodatkowych, mających znaczenie Monitor Polski Nr 40 — 2010 — Poz. 451 w. rcl .go v.p l weryfikujące, jak kategoria podatności zbiornika na degradację, klasa czystości wody, czy podstawowe wskaźniki chemiczne. Parametry te były pomocne przy ustaleniu, czy pewne budzące wątpliwości wartości parametrów typologii, jak niski odczyn, wysokie przewodnictwo czy zasadowość, wynikają z naturalnych uwarunkowań danego ekosystemu (jego typu), czy raczej mogą być wynikiem wpływu antropogenicznego i powinny zostać pominięte. Na podstawie kombinacji przyjętych klas wybranych parametrów wydzielono siedem typów podstawowych jezior, dodatkowo podzielonych na podtypy pod względem stratyfikacji termicznej wód. Przy określaniu typów wód przybrzeżnych i przejściowych, wzięto pod uwagę dwa zasadnicze czynniki abiotyczne, tj. zasolenie oraz pływy. Do podziału wód na jednolite części zastosowano „systemu B”, uwzględniający również dodatkowe parametry abiotyczne, tj. głębokość, morfologię i inne. Typy jednolitych części wód powierzchniowych rzek Typy jednolitych części wód powierzchniowych rzecznych zostały ustalone przy zastosowaniu systemu A wg RDW (Załącznik II). W regionie Sudetów, na obszarach położonych >800 m n.p.m., występuje siedem JCWP o charakterze potoków górskich, na podłożu krystalicznym, budowanym przez skały krzemianowe (Typ 3 - Potok sudecki). Powierzchnia zlewni tych rzek nie przekracza 100 km2, zatem wszystkie należą do cieków małych. Na obszarach wyżynnych (200-800 m n.p.m.), obejmujących w części zachodniej Polski Wyżyny Centralne i fragment Równin Centralnych, zróżnicowanie geologii podłoża oraz wielkości cieków jest znacznie większe. Obok małych cieków wyżynnych, o powierzchni zlewni 10-100 km2, wyróżnia się pięć typów: typ 4 – Potok wyżynny krzemianowy z substratem gruboziarnistym – zachodni – cieki na skałach krzemianowych (109 JCWP), typ 5 – Potok wyżynny krzemianowy z substratem drobnoziarnistym – zachodni, typ 12 – Potok fliszowy na piaskowcach (14 JCWP), typ 6 – Potok wyżynny węglanowy z substratem drobnoziarnistym na lessach i lessopodobnych (48 JCWP), ww typ 7 – Potok wyżynny węglanowy z substratem gruboziarnistymi na skałach węglanowych (9 JCWP). W obrębie zlewni o powierzchni 100-1000 km2 wyróżnione zostały trzy typy, w tym: typ 8 – Mała rzeka wyżynna krzemianowa – zachodnia – rzeki na skałach krzemianowych (24 JCWP), typ 14 - Mała rzeka fliszowa – rzeki na strukturach fliszowych (1 JCWP), typ 9 - Mała rzeka wyżynna węglanowa – rzeki na lessach i skałach węglanowych (6 JCWP). Monitor Polski Nr 40 — 2011 — Poz. 451 Jako typ 10 - rzeki średnie na Wyżyn i Równin Centralnych – typ niezróżnicowany pod w. rcl .go v.p l względem geologii, a jedynie pod względem położenia geograficznego, o powierzchni zlewni 1000-10000 km2), zostały wydzielone dwie JCWP. Na obszarach nizinnych <200 m n.p.m. reprezentowane są wszystkie typy wielkościowe JCWP. W obrębie zlewni o powierzchni 10 – 100 km2 wydzielono: typ 16 – Potok nizinny lessowo-gliniasty (201 JCWP), typ 17 – Potok nizinny piaszczysty – cieki na utworach staroglacjalnych (646 JCWP), typ 18 – Potok nizinny żwirowy (143 JCWP), typ 19 – Rzeka nizinna piaszczysto – gliniasta - o charakterze rzek i rzek średnich na utworach staroglacjalnych (119 JCWP), typ 20 - Rzeka nizinna żwirowa – na utworach młodoglacjalnych (57 JCWP). O charakterze rzek wielkich >10 000 km2, wydzielono jeden typ - typ 21 - Wielka rzeka nizinna (36 JCWP). Odcinki przyujściowe pod wpływem wód słonych zgrupowano w jeden, niezróżnicowany wielkościowo typ: typ 22 – Rzeka przyujściowa pod wpływem wód słonych (7 JCWP). Dodatkowo wyróżnione zostały trzy typy cieków, których funkcjonowanie ekologiczne jest niezależne od ekoregionów: typ 23 – małe cieki na obszarze będącym pod wpływem procesów torfotwórczych (121 JCWP), typ 24 – małe i średnie rzeki na obszarze będącym pod wpływem procesów torfotwórczych (33 JCWP), typ 25 – cieki łączące jeziora (51 JCWP). Ponieważ niektóre z wyróżnionych typów występują w różnych ekoregionach, dla odróżnienia zostały one dodatkowo zakodowane np. 6 i 6 1– oznaczają małe cieki na lessach (i lessopodobnych) oraz na skałach węglanowych w ekoregionach 14 i
  32. Dla 101 JCWP nie określono typu (Typ 0 – nieokreślony). ww Typy jednolitych części wód powierzchniowych jeziornych Na obszarze dorzecza Odry wydzielono sześć typów podstawowych jezior, dodatkowo podzielonych na podtypy pod względem stratyfikacji termicznej wód. Całkowita liczba jezior o powierzchni większej od 0,5 km2 wynosi 420 i jest równa wyodrębnionej liczbie jednolitych części wód. Na obszarze dorzecza Odry stwierdza się występowanie: typ 1a – Jezioro o niskiej zawartości wapnia, stratyfikowane (9 JCWP), typ 1b – Jezioro o niskiej zawartości wapnia, niestratyfikowane (5 JCWP), Monitor Polski Nr 40 — 2012 — Poz. 451 typ 2a – Jezioro o wysokiej zawartości wapnia, o małym wypływie zlewni, w. rcl .go v.p l stratyfikowane (76 JCWP), typ 2b – Jezioro o wysokiej zawartości wapnia, o małym wypływie zlewni, niestratyfikowane (11 JCWP), typ 3a – Jezioro o wysokiej zawartości wapnia, o dużym wypływie zlewni, stratyfikowane (158 JCWP), typ 3b – Jezioro o wysokiej zawartości wapnia, o dużym wypływie zlewni, niestratyfikowane (156 JCWP), typ 4 – Jezioro przymorskich, pod wpływem wód słonych (3 JCWP); typ 5a – Jezioro o wysokiej zawartości wapnia, o małym wypływie zlewni, stratyfikowane (1 JCWP), typ 6b – Jezioro o wysokiej zawartości wapnia, o dużym wypływie zlewni, niestratyfikowane (1 JCWP). Typy wód przejściowych i przybrzeżnych Przy określaniu typów wód przybrzeżnych i przejściowych wzięto pod uwagę dwa zasadnicze parametry abiotyczne, tj. zasolenie oraz pływy. W obrębie tej kategorii znajdują się obszary, na których zachodzi intensywne współoddziaływanie wód rzecznych i morskich. Są to: estuaria ujść dużych rzek do morza, zalewy morskie. W granicach polskiej strefy Bałtyku na obszarze dorzecza Odry wyróżniono: dwa typy wód przejściowych: o TWI - Lagunowy z substratem mułowym i piaszczystym dla dwóch jednolitych części wód, o TWV - Ujściowy z substratem piaszczystym dla dwóch jednolitych części wód; dwa typy wód przybrzeżnych: o CWII - Otwarte wybrzeże z klifami i substratem piaszczystym dla dwóch jednolitych części wód, o CWIII - Otwarte wybrzeże z substratem piaszczystym z brzegiem wydmowym ww dla dwóch jednolitych części wód. Typologię na obszarze dorzecza Odry zawierają mapy nr 5, 6, 7 (załącznik nr 1). Wyznaczenie silnie zmienionych i sztucznych części wód Zakwalifikowanie wód do silnie zmienionych lub sztucznych części wód, zgodnie z RDW, jest możliwe, jeżeli: wdrożenie działań, które zmierzają do przywrócenia dobrego stanu ekologicznego tych wód w zakresie hydromorfologii, miałoby zdecydowanie niekorzystny wpływ Monitor Polski Nr 40 — 2013 — Poz. 451 przede wszystkim na środowisko w szerszym znaczeniu, jak również na w. rcl .go v.p l dotychczasowe formy użytkowania, aktualnie nie istnieją znacząco lepsze rozwiązania alternatywne (wykonalne technicznie oraz akceptowalne ekonomicznie), które zapewniłyby osiągnięcie analogicznych „korzyści” z użytkowania wód. Prace związane z wyznaczeniem silnie zmienionych i sztucznych części wód były prowadzone dwuetapowo. Pierwszy etap, tzw. wstępnego wyznaczania SZCW i SCW polegał na zastosowaniu szeregu wskaźników zmian hydromorfologicznych części wód dla oceny rzeczywistych zmian w morfologii i hydrologii cieków, mogących mieć wpływ na możliwości osiągnięcia przez te części wód dobrego stanu. Drugi etap wyznaczania (właściwe wyznaczanie) miał za zadanie uzasadnienie, na podstawie szeregu analiz alternatywnych rozwiązań konieczności i zasadności wyznaczenia części wód jako silnie zmienione bądź sztuczne. Analizy te wykonywane były również pod kątem uzasadnienia ekonomicznej opłacalności pozostawienia lub zmiany dotychczasowego sposobu użytkowania danej części wód. W wyniku przeprowadzonych prac, na obszarze dorzecza Odry, jako silnie zmienionych części wód jest wyznaczonych: 594 jednolitych części wód rzek, 3 jednolite części wód przejściowych, 2 jednolite części wód przybrzeżnych, 34 jednolite części wód jezior. Natomiast jako sztuczne części wód wyznaczonych jest obecnie: 60 jednolitych części wód rzek. Określenie warunków referencyjnych dla typów części wód powierzchniowych Warunki referencyjne stanowią ustalone dla poszczególnych typów wód wartości wzorcowe w zakresie elementów jakości hydromorfologicznej i fizykochemicznej a przede wszystkim jakości biologicznej, odpowiadającej bardzo dobremu stanowi ekologicznemu tych wód. ww W roku 2004 zostały przeprowadzone w Polsce pierwsze prace w zakresie ustalenia warunków referencyjnych odpowiednich dla poszczególnych typów wód powierzchniowych, zgodnie z wymaganiami RDW (załącznika II RDW). Prace te miały na celu ustalenie wstępnych warunków referencyjnych dla wybranych typów wód, na podstawie ówcześnie istniejących informacji w tym zakresie tj. wyników monitoringu wód oraz danych literaturowych. Przeprowadzone prace polegały przede wszystkim na rozpoznaniu metod stosowanych do wyznaczania warunków referencyjnych, inwentaryzacji istniejących danych, wskazaniu typów wód rzecznych, jeziornych, przejściowych i przybrzeżnych, dla których miały być wyznaczone wstępne warunki referencyjne. Na tym etapie wykonano również Monitor Polski Nr 40 wstępną — 2014 — charakterystykę warunków Poz. 451 referencyjnych dla wybranych typów wód w. rcl .go v.p l w poszczególnych kategoriach wraz z określeniem braków w danych, w zakresie elementów hydromorfologicznych, fizykochemicznych i biologicznych. Ustalenie jedynie wstępnych warunków referencyjnych dla niektórych z wybranych typów wód spowodowane było licznymi brakami w informacjach, zwłaszcza w zakresie danych biologicznych. Elementem prac przeprowadzonych w roku 2004 w zakresie ustalania warunków referencyjnych, było również ustalenie kształtu sieci monitoringowej w celu pozyskania informacji o uwarunkowaniach biologicznych panujących w poszczególnych typach wód. W wyniku przeprowadzonych prac ustalono warunki referencyjne dla typów wód w poszczególnych kategoriach wód: Wody płynące (rzeki i potoki) Wstępne warunki referencyjne określono dla wszystkich typów wód w tej kategorii, przy czym: Szczegółowo opisano warunki dla ośmiu typów wód płynących:
  33. Potok tatrzański krzemianowy,
  34. Potok tatrzański węglanowy,
  35. Potok sudecki,
  36. Potok wyżynny krzemianowy z substratem gruboziarnistym – zachodni,
  37. Potok wyżynny krzemianowy z substratem drobnoziarnistym – zachodni,
  38. Potok wyżynny węglanowy z substratem gruboziarnistym,
  39. Potok nizinny żwirowy,
  40. Rzeka nizinna żwirowa. Ogólnie opisano warunki dla trzech typów:
  41. Rzeki przyujściowe pod wpływem wód słonych,
  42. Rzeki w dolinach zatorfionych,
  43. Rzeki łączące jeziora. Dla pozostałych 15 typów wód płynących dokonano opisu warunków abiotycznych oraz niekompletnego opisu warunków biologicznych (z uwagi na brak danych w tym zakresie). ww Wody przejściowe i przybrzeżne Z uwagi na brak danych biologicznych dla wszystkich typów wód, nie określono warunków referencyjnych dla tych wskaźników. Oszacowano natomiast wstępnie wartości referencyjne parametrów fizyko- chemicznych dla wód w tych kategoriach. Jeziora Specyficzne dla typu wartości referencyjne dla chlorofilu a i makrofitów w jeziorach Monitor Polski Nr 40 — 2015 — Poz. 451 W chwili obecnej istnieje w Polsce oficjalna klasyfikacja jezior, zgodna z RDW, w. rcl .go v.p l wyłącznie na podstawie chlorofilu a (obfitość fitoplanktonu) i makrofitów. Dla tych elementów biologicznych wyznaczono wartości referencyjne. Chlorofil a Wartości referencyjne ustalono dla 4 typów jezior: stratyfikowanych i niestratyfikowanych i w ich obrębie dla jezior o małej (<2) i dużej (>2) wartości wskaźnika Schindlera. Podstawą wyznaczenia wartości referencyjnych była analiza danych z potencjalnych stanowisk referencyjnych wyselekcjonowanych na podstawie kryteriów presji. Jest to jedna z metod rekomendowanych przez Komisję Europejską w ramach Wspólnej Strategii Wdrażania RDW (metoda przestrzenna - spatially based metod). Wartość referencyjną chlorofilu a stanowi mediana ze średnich wartości parametru w populacji jezior referencyjnych w obrębie wyżej wymienionych typów. Wartości referencyjne dla chlorofilu a przedstawia poniższa tabela. Tabela
  44. Wartości referencyjne dla chlorofilu a Typ jeziora Chlorofil a Jeziora stratyfikowane, wskaźnik Schindlera<2 3,1 μg/l Jeziora stratyfikowane, wskaźnik Schindlera>2 4,8 μg/l Jeziora niestratyfikowane, wskaźnik Schindlera<2 5,7 μg/l Jeziora niestratyfikowane, wskaźnik Schindlera>2 5,9 μg/l Makrofity Podstawą oceny jezior na podstawie makrofitów jest Makrofitowy Indeks Stanu Ekologicznego. Indeks służy do oceny jezior ramieniowych głębokich i ramieniowych płytkich, a więc do klasyfikacji dwóch typów jezior o wodach twardych, wydzielonych na podstawie makrofitów. Nie stosuje się do jezior lobeliowych, dla których klasyfikacji na podstawie makrofitów dotąd nie opracowano. Przy ustalaniu warunków referencyjnych, a następnie przy opracowywaniu klasyfikacji jezior na podstawie makrofitów zastosowano, podobnie jak w przypadku chlorofilu a, metodę przestrzenną, czyli przeanalizowano dane o roślinności z potencjalnych stanowisk referencyjnych wyselekcjonowanych na podstawie kryteriów ww presji. Wartość indeksu zawiera się pomiędzy 0 a
  45. Jako wartość referencyjną (mieszcząca się w zakresie stanu bardzo dobrego) przyjęto graniczną wartość dla stanu bardzo dobrego i dobrego, wynoszącą w obu typach jezior 0,
  46. Na podstawie wskazanych warunków referencyjnych dla poszczególnych typów wód, dokonano oceny stanu ekologicznego tych wód i tym samym wskazano wody/obszary mogące pełnić funkcje referencyjne, dla wypełnienia zobowiązań wynikających z załącznika II RDW, w zakresie utworzenia sieci referencyjnej dla poszczególnych typów części wód powierzchniowych. Jednak z uwagi na brak warunków dla wszystkich typów wód Monitor Polski Nr 40 — 2016 — Poz. 451 powierzchniowych, zadanie to będzie również wymagało uzupełnienia w dalszych pracach w. rcl .go v.p l planistycznych. Procedurę ustalenia warunków referencyjnych przeprowadzono zgodnie z wymogami załącznika II RDW oraz zgodnie z wytycznymi metodycznymi do ustalenia warunków referencyjnych i granic klas stanu ekologicznego dla śródlądowych wód powierzchniowych, przejściowych i przybrzeżnych. Opracowane wówczas wstępne warunki referencyjne wymagają weryfikacji na podstawie uzyskanych wyników z przeprowadzonych badań. W ramach realizowanych od 2005 r. badań monitoringowych wód powierzchniowych, pozyskiwane są informacje do uszczegółowienia prac nad ustaleniem warunków referencyjnych, jak również prace w tym zakresie. Uzyskane wyniki będą podstawą do ustalenia właściwych wartości granicznych stosowanych przy ocenie stanu wód. Obecnie obowiązujące są wstępne warunki referencyjne ustalone w 2004 r. Wody podziemne Odwzorowanie położenia granic części wód podziemnych W wyniku podziału obszaru Polski JCWPd wyznaczono 161 JCWPd. Przy wydzielaniu JCWPd brano pod uwagę szereg materiałów i podziałów obowiązujących w hydrogeologii. Są to m. in. Atlas hydrogeologiczny Polski, Mapa hydrogeologiczna Polski w skali 1:50 000, mapa Głównych Zbiorników Wód Podziemnych, obszary bilansowe wydzielone w obszarach wodnych, Mapa Podziału Hydrograficznego Polski, różnego typu ekosystemy. Głównymi kryteriami przy wyznaczaniu JCWPd były: związek hydrauliczny wód podziemnych z wodami powierzchniowymi, typ ośrodka geologicznego i rozciągłości poziomów wodonośnych, granice hydrauliczne i hydrostrukturalne, warunki zasilania wód podziemnych, związek wód podziemnych z ekosystemami bagiennymi (obszary sieci Natura 2000), rozmieszczenie punktów monitoringu wód podziemnych, strefy poboru wód podziemnych kształtujące regionalny układ krążenia ww (aglomeracji miejsko-przemysłowych i górnictwa), charakter i zasięg antropogenicznego oddziaływania oraz stopnia przekształcenia chemizmu wód podziemnych, grupowania jednorodnych jednolitych części wód podziemnych o zbliżonym stanie chemicznym i ilościowym (agregacja według wybranego kryterium jednorodności). Na obszarze dorzecza Odry występuje 64 JCWPd. Odwzorowanie położenia granic części wód podziemnych przedstawia mapa nr 4 (załącznik nr 1). Tabelaryczne zestawienie wszystkich JCWPd, zostało zamieszczone w załączniku nr
  47. Monitor Polski Nr 40 — 2017 — Poz. 451 w. rcl .go v.p l
  48. Podsumowanie znaczących oddziaływań i wpływów działalności człowieka na stan wód powierzchniowych i podziemnych W ramach charakterystyki obszaru dorzecza, zgodnie z RDW (art. 5), w Polsce dokonano analizy mającej na celu identyfikację znaczących oddziaływań antropogenicznych (presji) na wody oraz oceny wpływu działalności człowieka na środowisko wodne. Prace te miały na celu dostarczenie informacji niezbędnych do wykonania oceny ryzyka nieosiągnięcia celów środowiskowych przez jednolite części wód na obszarze dorzecza. Do identyfikacji znaczących oddziaływań antropogenicznych wykorzystano m.in. dane gromadzone w jednostkach administracji w zakresie użytkowania wód, w tym pobory wody, zrzuty ścieków komunalnych i przemysłowych, wielkość nawożenia, hodowlę zwierząt. Uwzględniono również dostępne dane z monitoringu wód w zakresie poszczególnych wskaźników fizykochemicznych, biologicznych i hydromorfologicznych. Na obszarze dorzecza Odry zidentyfikowano następujące rodzaje presji: Punktowe źródła zanieczyszczeń Zrzuty ścieków komunalnych i przemysłowych Na aktualny stan jakościowy zasobów wodnych w dorzeczu Odry wpływają przede wszystkim zanieczyszczenia odprowadzane ze źródeł punktowych - głównie z miejscowości o niedostatecznie uporządkowanej gospodarce wodno-ściekowej. Do wód 3 powierzchniowych w dorzeczu Odry odprowadzanych jest rocznie 855,3 mln m ścieków, w tym ścieków oczyszczanych 797,4 mln m3 i bez oczyszczania – 57,9 mln m
  49. O niedostatecznym stopniu oczyszczania ścieków świadczyć mogą dane statystyczne wykazujące, że na 14,45 mln mieszkańców dorzecza 3,1 mln korzysta z oczyszczalni ścieków mechanicznych. Łączna liczba korzystających z oczyszczalni ścieków stanowi 9,17mln co stanowi ok. 64 % liczby mieszkańców dorzecza. Szczególnie w przypadku jezior ścieki z punktowych źródeł zanieczyszczeń to największe zagrożenie jakości ich wód. Biorąc pod ww uwagę, specyfikę jezior (systemy prawie zamknięte, w których raz wprowadzone zanieczyszczenia wchodzą w obieg materii) systematyczna dostawa nawet niewielkich ilości biogenów ma znaczenie dla jakości wód i powodować może lokalne (w litoralu) niekorzystne zmiany elementów biologicznych, takich jak makrofity, czy makrofauna bezkręgowa. Jeziora przez lata zanieczyszczane ściekami oczyszczonymi w niedostatecznym stopniu, nawet po odcięciu źródeł zanieczyszczeń lub wprowadzeniu zaawansowanych technik oczyszczania, z usuwaniem fosforu włącznie, powoli reagują na te zmiany ze względu na wewnętrzne zasilanie biogenami skumulowanymi w zbiorniku przez lata jego zanieczyszczania. Monitor Polski Nr 40 — 2018 — Poz. 451 Działalność górnicza w. rcl .go v.p l Górnictwo odkrywkowe (rejon Bełchatowa, Konina i Turoszowa) i górnictwo podziemne (Legnicko – Głogowski Okręg Miedziowy, Górnośląskie Zagłębie Węglowe) wiąże się z intensywnym odwadnianiem górotworu. Powoduje to obniżenie zwierciadła wód podziemnych i powstawanie lejów depresji. Ma to negatywny wpływ na ekosystemy lądowe zależne od wód podziemnych oraz na wody powierzchniowe. Składowiska odpadów Większość odpadów komunalnych wytworzonych na terenie Polski jest składowana na składowiskach odpadów. Jest to najbardziej rozpowszechniona metoda ich zagospodarowania. Obiekty, jakimi są składowiska odpadów, powinny zatem spełniać odpowiednie wymagania, aby nie nastąpiła ewentualna infiltracja zanieczyszczeń do gruntu i wód powierzchniowych. Nieodpowiednie składowanie odpadów może mieć negatywny wpływ na środowisko wodne. Zagrożeniem dla wód są wody odciekowe pochodzące z niezabezpieczonych składowisk. Źródłem odcieków ze składowisk jest przesiąkanie wody opadowej przez bryłę wysypiska, a także na nieizolowanych składowiskach, dopływ wód powierzchniowych oraz podziemnych powodujących wypłukiwanie i rozpuszczanie powstających produktów rozkładu. Źródłem odcieków jest także woda dostarczana wraz z odpadami oraz pochodząca z rozkładu substancji organicznych. Ilość i skład odcieków zależą głównie od: rodzaju i stopnia rozdrobnienia odpadów, ilości wody infiltrującej, wieku składowiska, techniki składowania. Odcieki z wysypisk wykazują bardzo wysoką mineralizację i charakteryzują się znacznie podwyższonymi parametrami biologicznego i chemicznego zapotrzebowania na tlen (BZT5 i ChZT), wysokimi stężeniami substancji rozpuszczonych, chlorków, siarczanów i związków azotu amonowego. Wszystkie składowiska odpadów winny być zabezpieczone i uszczelnione (jeżeli jest to uzasadnione warunkami geologicznymi), co zapobiega przedostawaniu się zanieczyszczeń do wód gruntowych. Szczegółowe wymagania dotyczące eksploatacji składowisk oraz stosowanych metod zabezpieczenia przed infiltracja zanieczyszczeń określają stosowne rozporządzenia. Wobec istniejących składowisk niespełniających wymogów ekologicznych prowadzone są prace uszczelniające lub, zgodnie z prawem, składowiska takie są zamykane ww i poddawane rekultywacji. Przypadkowe skażenia środowiska gruntowo-wodnego (zidentyfikowane zagrożenia nadzwyczajne – wg raportów o stanie środowiska WIOŚ) Ogólnodostępne dane dotyczące interwencji w przypadku zaistnienia awarii publikowane są na stronie internetowej GIOŚ: http://www.gios.gov.pl w następujących dokumentach: Monitor Polski Nr 40 — 2019 — Poz. 451 Rejestr poważnych awarii w 2003 roku, w. rcl .go v.p l Rejestr poważnych awarii 2005 roku, Rejestr poważnych awarii 2006 roku, Rejestr poważnych awarii w 2007 roku, Raport o występowaniu poważnych awarii w 2003 roku, Raport o występowaniu poważnych awarii w 2004 roku, Raport o występowaniu poważnych awarii w 2005 roku, Raport o występowaniu poważnych awarii w 2006 roku, Raport o występowaniu poważnych awarii w 2007 roku. W dokumentach tych znajduje się informacja o dacie i miejscu zaistnienia zdarzenia oraz opis zdarzenia i działania podjęte przez Inspekcje Ochrony Środowiska. Poniżej przedstawiono zestawienie liczbowe zarejestrowanych w latach 2003-2007 zagrożeń nadzwyczajnych mogących oddziaływać na stan zasobów wodnych. Tabela
  50. Zestawienie liczbowe zarejestrowanych w latach 2003-2007 zagrożeń nadzwyczajnych mogących oddziaływać na stan zasobów wodnych Lp. Rodzaj zagrożenia Liczba 1 transportowe 61 2 rurociągi przesyłowe 15 3 awarie instalacji 51 4 inne 59 Komentarz Najwięcej zagrożeń spowodowanych było wypadkami drogowymi. Najczęstszymi przyczynami awarii były nielegalne nawierty na rurociągach przesyłowych. Rozszczelnieniu ulegały transformatory, przewody oraz inne instalacje. Najczęstszą przyczyna zagrożeń były pożary lub nielegalne zrzuty ścieków przez nieznanych sprawców. Zanieczyszczenia obszarowe wraz z krótką charakterystyką użytkowania gruntów Działalność rolnicza W strukturze użytkowania gruntów na obszarze dorzecza największy obszar zajmują ww grunty orne (47 %powierzchni). Lasy i grunty leśne stanowią 3841 tys. ha, czyli 32% ogólnej powierzchni dorzecza. Ponad 8% zajmują łąki rozciągające się na powierzchni 923 tys. ha oraz sady (sadownictwo, ogrodnictwo i warzywnictwo) o powierzchni 10,2 tys. ha, których udział w strukturze użytkowania wynosi zaledwie 0,1 %. Zanieczyszczenia związkami azotu ze źródeł rolniczych Skutkami nieprawidłowo prowadzonej działalności rolniczej jest zanieczyszczenie wód powierzchniowych i podziemnych związkami azotu powodujące proces eutrofizacji wód powierzchniowy, tym samym uniemożliwiając m.in. ich rekreacyjne wykorzystanie Monitor Polski Nr 40 — 2020 — Poz. 451 i dyskwalifikując wody do ich poboru w celu zaopatrzenia ludności w wodę do spożycia. w. rcl .go v.p l Zanieczyszczenie wód związkami azotu stanowi również zagrożenie dla ekosystemów wodnych i od wód zależnych. Pomimo, że zużycie nawozów sztucznych jaki i naturalnych zmniejszyło się w ostatnich latach, to jednak rolnictwo i hodowla nadal generują źródła zanieczyszczeń. Często zdarza się, że pola uprawne przylegają bezpośrednio do brzegów rzek i jezior. Brak bariery ochronnej w postaci pasów zieleni i zadrzewień sprzyja przenikaniu zanieczyszczeń rolniczych do wód. Według informacji z I Krajowego Raportu do Komisji Europejskiej z wdrażania dyrektywy Rady 91/676/EWG z dnia 12 grudnia 1991 r. dotycząca ochrony wód przed zanieczyszczeniami powodowanymi przez azotany pochodzenia rolniczego (Dz. Urz. WE L 375 z 31.12.1991, str.1; Dz. Urz. WE Polskie wydanie specjalne rozdz. 15, t. 5, str. 68), na obszarze dorzecza Odry w okresie 2004 – 2007 funkcjonowało 12 obszarów szczególnie narażonych o łącznej powierzchni 4967,85 km
  51. Na obszarze dorzecza, 6939 gospodarstw rolnych (wpisanych do rejestrów gminnych) zostało objętych monitorowaniem w ramach realizacji programów działań w celu ograniczenia zanieczyszczenia wód związkami azotu ze źródeł rolniczych w okresie 2004 -
  52. Po przeprowadzonej weryfikacji wód wrażliwych i OSN w okresie 2008 – 2011 będzie funkcjonować 11 obszarów na powierzchni 3436,67 km
  53. Obowiązujący w Polsce stopień obciążenia azotem ze źródeł rolniczych, pochodzącym z nawozów naturalnych nie może przekraczać rocznie 170 kg N/ ha użytków rolnych. Zrzuty ścieków komunalnych z terenów nieobjętych kanalizacją Niekorzystny wpływ na jakość dorzecza Odry wywierają również niekontrolowane zrzuty ścieków bytowo - gospodarczych z nieskanalizowanych miejscowości. Skutkiem ich dopływu jest zły stan sanitarny odbiornika oraz zwiększone stężenia substancji biogennych. Na obszarze dorzecza oszacowany łączny ładunek zanieczyszczeń w ściekach nieoczyszczonych, pochodzący od mieszkańców niepodłączonych do kanalizacji przedstawiono w poniższej tabeli [oszacowano na podstawie danych z GUS, 2007]: ww Tabela
  54. Oszacowany łączny ładunek zanieczyszczeń w ściekach nieoczyszczonych, pochodzący od mieszkańców niepodłączonych do kanalizacji BZT5 kg/rok 115 656 528 ChZTCr kg/rok 260 227 188 zawiesina kg/rok 134 932 616 azot ogólny kg/rok 22 745 783 fosfor ogólny kg/rok 3 758 837 Monitor Polski Nr 40 — 2021 — Poz. 451 Dla obszaru dorzecza średni ładunek zanieczyszczeń pochodzący od mieszkańców w. rcl .go v.p l niepodłączonych do kanalizacji w przeliczeniu na km 2 powierzchni dorzecza przedstawiono w poniższej tabeli [oszacowano na podstawie danych z GUS, 2007]: Tabela
  55. Średni ładunek zanieczyszczeń pochodzący od mieszkańców niepodłączonych do kanalizacji w przeliczeniu na km2 powierzchni dorzecza BZT5 981,7 kg/rok/km2 ChZTCr 2 208,8 kg/rok/km2 zawiesina 1 145,3 kg/rok/km2 azot ogólny 193,1 kg/rok/km2 fosfor ogólny 31,9 kg/rok/km2 Specyfiką środowiska wód przybrzeżnych jest podleganie presji wynikającej w przeważającej części z działalności gospodarczej prowadzonej na lądzie. Na wody przybrzeżne oddziaływują zanieczyszczenia pochodzące ze źródeł punktowych i obszarowych odprowadzane z obszarów gmin zlokalizowanych wzdłuż wybrzeża Bałtyku oraz zanieczyszczenia wprowadzane z wodami rzek dopływających. Dla porównania zanieczyszczenia powstające na lądzie stanowią 97% zanieczyszczeń wprowadzanych do Bałtyku, a zanieczyszczenia wynikające z działalności na morzu mają w nich tylko 3% udziału (źródło: Raport dla Odry 2005). Oddziaływania wywierane na ilościowy stan wód - pobory wód powierzchniowych i podziemnych Podstawowym źródłem zaopatrzenia w wodę gospodarki komunalnej, rolnictwa i przemysłu w dorzeczu Odry są zasoby wód powierzchniowych, stanowiące tutaj ponad 84% poborów wody. Zdecydowana większość wody, bo ok. 70% przeznaczana jest na cele przemysłowe. Od kilku lat obserwuje się spadek zużycia wody, który w dorzeczu Odry w przypadku przemysłu przyniósł zmniejszenie ilości zużywanej wody o ok. 35%, a w odniesieniu do gospodarki komunalnej o ok. 31% . Związane jest to z racjonalizacją zużycia wody w przemyśle, likwidacją nadmiernie wodochłonnych technologii, zmniej- ww szaniem strat wody w sieciach wodociągowych i ograniczanie jej marnotrawstwa przez odbiorców, co jest m.in. skutkiem stałego wzrostu cen wody. Całkowite zużycie wody w dorzeczu Odry wynosi rocznie ok. 4482,0 mln m
  56. Pobory wód podziemnych jest główną przyczyną nieosiągnięcia dobrego stanu ilościowego przez JCWPd na wyspie Uznam (rejon Świnoujścia) oraz w rejonie aglomeracji Łodzi. Długotrwała intensywna eksploatacja wód podziemnych, przekraczająca dostępne zasoby doprowadziła do obniżenia zwierciadła wód podziemnych, a w przypadku rejonu Monitor Polski Nr 40 — 2022 — Poz. 451 Świnoujścia do zmiany kierunku krążenia wód podziemnych. Stało się to przyczyną ascenzji w. rcl .go v.p l wód słonych. W poniższych tabelach przedstawiono pobór wód powierzchniowych i podziemnych. Tabela
  57. Pobór wód powierzchniowych [oszacowano na podstawie danych z GUS, 2007] Lp. Użytkownik wody 1 Pobory dla rolnictwa i nawodnień Pobory dla publicznego zaopatrzenia w wodę (sieci wodociągowych) Pobory wody dla przemysłu (z ujęć własnych) Łącznie 2 3 Pobór wody [tys. m3/rok] 423,5 119,2 3370,0 3912,7 Tabela
  58. Pobór wód podziemnych [oszacowano na podstawie danych z GUS, 2007] Pobór wody [tys. m3/rok] Użytkownik wody Lp. 1 Pobory dla publicznego zaopatrzenia w wodę (sieci wodociągowych) 619,2 2 Pobory dla przemysłu w tym IPPC 80,1 Łącznie 699,3 Analiza wpływów antropogenicznych uzupełniona została prognozą rozwoju do 2015 roku zmierzającą do oceny możliwych zmian w środowisku wodnym w wyniku przyszłej działalności człowieka. Do wykonania prognozy wykorzystano dane z oficjalnych dokumentów strategicznych rozwoju kraju, m. in.: Strategię Rozwoju Kraju na lata 2007- 2015, Strategię Gospodarki Wodnej, II Politykę Ekologiczna Kraju, Program Rozwoju Obszarów Wiejskich. Zebrane informacje odnośnie identyfikacji znaczących oddziaływań antropogenicznych, oceny stanu wód oraz prognoza rozwoju posłużyły do przeprowadzenia ww oceny ryzyka nieosiągnięcia celów środowiskowych tzn. wskazania tych części wód, dla których istnieje ryzyko, iż do roku 2015 nie osiągną one dobrego stanu wód. W wyniku przeprowadzonej analizy na obszarze dorzecza Odry wydzielono: 761 jednolitych części wód rzek zagrożonych nieosiągnięciem celów środowiskowych, 251 jednolitych części wód jezior zagrożonych nieosiągnięciem celów środowiskowych, Monitor Polski Nr 40 — 2023 — Poz. 451 2 jednolite części wód przybrzeżnych zagrożone nieosiągnięciem celów w. rcl .go v.p l środowiskowych, 4 jednolite części wód przejściowych zagrożone nieosiągnięciem celów środowiskowych, 21 jednolitych części wód podziemnych zagrożonych nieosiągnięciem celów środowiskowych. Niedobory wód podziemnych Stopień wykorzystania zasobów wód podziemnych został opracowany przez zespół pod kierownictwem T. Hordejuka

(2008). Został on wyrażony w procentach jako stosunek poboru całkowitego do zasobów wód podziemnych. Na tej podstawie można określić szacunkowy stopień wielkości rezerw wód podziemnych, który został wyrażony w 5 stopniowej skali (bardzo wysoki, wysoki, umiarkowany, niski, brak rezerw) i zaprezentowany w postaci graficznej na rysunku nr 2. Brakiem rezerw lub ich niskim lub umiarkowanym stopniem charakteryzują się obszary na których prowadzone jest intensywne wydobycie węgla brunatnego, kamiennego oraz obszary które są pod silną presją aglomeracji miejsko – przemysłowych. Na obszarze dorzecza Odry są to rejony Turoszowa, Bełchatowa i Konina, gdzie prowadzone jest wydobycie węgla brunatnego, Górnośląski Okręg Przemysłowy oraz rejon wyspy Uznam z miastem Świnoujście. W latach 2005 – 2007 Regionalne Zarządy Gospodarki Wodnej opracowały temat pt. „Identyfikacja oddziaływań zmian poziomów zwierciadła wód podziemnych w regionach wodnych”. W tych opracowaniach zostały zidentyfikowane leje depresji o znaczeniu regionalnym oraz obszary o trwałym, antropogenicznym obniżeniu zwierciadła wód podziemnych. Leje depresji wywołane są na skutek długotrwałych odwodnień górniczych oraz eksploatacji przez ujęcia wód podziemnych w celu zaopatrzenia aglomeracji miejskich i przemysłowych. Granice lejów depresji zostały zaprezentowane na rysunku nr 2. Graficzne odwzorowanie punktowych i obszarowych źródeł ww przedstawione zostało na mapie nr 20 (załącznik nr 1). zanieczyszczeń — 2024 — Poz. 451 ww w. rcl .go v.p l Monitor Polski Nr 40 Rysunek 2. Stopień wielkości rezerw wód podziemnych oraz granice lejów depresji. Monitor Polski Nr 40 — 2025 — Poz. 451 w. rcl .go v.p l 5. Zmiany klimatu a gospodarowanie wodami w pierwszym cyklu planistycznym W poniższym rozdziale omówiono zmiany klimatu na przestrzeni wielolecia 1971 – 2005. Na obszarze dorzecza Odry występuje klimat umiarkowany o charakterze przejściowym pomiędzy klimatem lądowym a morskim, co jest konsekwencją ścierania się mas wilgotnego powietrza znad Atlantyku z suchym powietrzem z głębi kontynentu euroazjatyckiego. Wynikiem tego klimat dorzecza charakteryzuje się dużą kapryśnością pogody i znacznymi wahaniami przebiegu pór roku w następujących po sobie latach. Zimy są wilgotne, typu oceanicznego, rzadziej pogodne, typu kontynentalnego. W północnej i zachodniej części dorzecza przeważa klimat umiarkowany morski z łagodnymi, wilgotnymi zimami i chłodnymi latami z dużą ilością opadów. Pogoda kształtowana jest głównie przez stałe układy baryczne: niż islandzki, silniejszy zimą, i wyż azorski, aktywniejszy latem oraz sezonowo zmieniające się ciśnienia baryczne znad Azji: zimowy wyż wschodnioazjatycki i letni niż południowoazjatycki. Obszar Polski leży w strefie przeważających wiatrów zachodnich wynoszących 60% wszystkich dni wietrznych, które wieją głównie od Czech po Norwegię i Szwecję. Wiatry zachodnie przeważają latem, tj. w okresie od lipca do września, natomiast zimą, zwłaszcza w grudniu i styczniu ich przewaga się zmniejsza, zaczynają wiać wiatry wschodnie. Widocznymi efektami ścierania się mas powietrza nad Polską jest zachmurzenie, które sięga 60 – 70% dni. Największe zachmurzenie ma miejsce w listopadzie natomiast najmniejsze w sierpniu i wrześniu. Średnia liczba dni pochmurnych, czyli takich gdy zachmurzenie jest powyżej 80%, wynosi 120 – 160 dni w roku, dni pogodnych (zachmurzenie poniżej 20%) jest 30 – 50. Zróżnicowanie przestrzenne oraz zmienność opadów atmosferycznych na obszarze dorzecza Odry Na obszarze dorzecza Odry roczna suma opadów jest zróżnicowana w granicach 500 – ww 700 mm. Opady poniżej 500 mm występują na Pojezierzu Wielkopolskim oraz Nizinie Wielkopolskiej. Podwyższone sumy w granicach 600 – 700 mm i większe zaznaczają się na obszarach wyżynnych dorzecza. Rozkład średnich miesięcznych i rocznych sum opadów atmosferycznych (
  1. mm)dla wybranych miast na obszarze dorzecza Odry przedstawia poniższa tabela. Monitor Polski Nr 40 — 2026 — Poz. 451 Tabela 8. Średnie miesięczne i roczne sumy opadów atmosferycznych (
  2. mm)na obszarze dorzecza w. rcl .go v.p l Odry (1971-2000) Lp. Stacja I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Rok 1 Jelenia Góra 34 30 41 50 63 88 107 80 61 42 43 39 678 2 Katowice 39 36 42 53 77 90 103 79 63 53 49 48 732 3 Koszalin 47 34 43 38 53 83 87 71 77 64 62 57 716 4 Łódź 29 27 34 36 51 68 88 61 51 40 41 46 572 5 Opole 32 29 33 41 60 78 91 76 60 43 40 39 622 6 Poznań 30 23 33 31 47 62 74 55 44 35 33 39 506 7 Wrocław 28 24 31 37 57 79 91 64 51 38 37 34 571 8 Zielona Góra 36 31 38 41 51 59 77 68 43 39 41 48 572 Źródło: Dekadowy Biuletyn Agrometeorologiczny 2001-2 i Biuletyn Państwowej Służby HydrologicznoMeteorologicznej 2003-2007, Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, Warszawa W 30-leciu 1971 – 2000 uśredniona roczna suma opadów atmosferycznych na obszarze dorzecza Odry obliczona na podstawie 8 stacji meteorologicznych, przedstawionych w tabeli powyżej, wynosiła 621 mm. Najniższe średnie opady wystąpiły w lutym (29 mm), gdzie najniższe średnie miesięczne odnotowano na stacji w Poznaniu (23 mm). Miesiącem najobfitszym w opady był lipiec ze średnią 90 mm, gdzie najwyższe średnie odnotowano w Jeleniej Górze (107 mm). Na poniższym rysunku przedstawiono rozkład wysokości średnich rocznych opadów atmosferycznych w wieloleciu 1971-2000. Rysunek 3. Opady atmosferyczne - wysokości średnie roczne (
  3. mm)– 1971-2000 ww Źródło: Atlas klimatu Polski pod redakcją Haliny Lorenc, Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, Warszawa 2005 Ze względu na wysokość opadów notowaną w poszczególnych latach na obszarze dorzecza Odry wyróżnić można obszary charakteryzujące się trendem rosnącym, malejącym oraz obszary nie wykazujące się wyraźnymi zmianami. Obszary trendów rosnących znajdują się w północnej części dorzecza, aż po Poznań. Malejącymi trendami wykazuje się środkowy obszar dorzecza od Zielonej Góry poprzez Kalisz, Wrocław, Legnicę aż po Częstochowę i Jelenią Górę. Południowa część dorzecza wraz z Katowicami, Raciborzem i Kłodzkiem to Monitor Polski Nr 40 — 2027 — Poz. 451 tereny, gdzie nie zaobserwowano żadnego wyraźnego trendu. Zmienność tą przedstawia w. rcl .go v.p l poniższy rysunek. Rysunek 4. Trendy rocznych sum opadów atmosferycznych na obszarze Polski w okresie 1891-2000 Źródło: Zawora T., Ziernicka A. 2003. Precipitation variability in time in Poland in the light of multi-annual mean values (1891-2000). Studia Geograficzne 75 Acta Universitatis Wratislaviensis No 2542, Wrocław 2003, 123128. Jednakże Żmudzka
(2002)oraz Kożuchowski
(2004)uważają iż wysokość opadów na obszarze dorzecza w drugiej połowie XX wieku nie wykazuje określonego kierunku (istotnego trendu) zmian. Wzrasta natomiast zmienność opadów wyrażona współczynnikiem zmienności będącym stosunkiem odchylenia standardowego do wartości średniej, co jest dowodem postępującej niestabilności naszego klimatu, a w praktyce przejawia się zwiększeniem częstości występowania zarówno okresów z niedostatkiem jak i nadmiarem opadów. Poniżej przedstawiono wielkość opadów na przestrzeni lat 1971 – 2005 dla trzynastu wybranych stacji meteorologicznych znajdujących się na obszarze dorzecza Odry. Tabela
  1. Roczne średnie sumy opadów atmosferycznych (mm) na obszarze dorzecza Odry Lp. Stacja 1 1991 - 2000 2001 - 2005 Częstochowa 617 660 652 2 Gorzów Wielkopolski 531 541 553 3 Jelenia Góra 678 686 710 4 Kalisz 507 505 492 5 Katowice 729 728 724 6 Kłodzko 576 596 602 7 Koszalin 717 740 766 8 Łódź 571 565 582 9 Poznań 507 555 507 10 Szczecin 530 572 530 11 Śnieżka 1150 1101 1111 ww 1971 - 2000 Monitor Polski Nr 40 — 2028 — Poz. 451 Wrocław 569 522 504 13 Zielona Góra 572 598 553 w. rcl .go v.p l 12 Źródło: Mały rocznik statystyczny Polski 2009, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa Rozkład przestrzenny oraz zmienność temperatury powietrza na obszarze dorzecza Odry Na obszarze dorzecza Odry najwyższe wartości średniej rocznej temperatury powietrza – ponad 8 °C notuje się na obszarze Niziny Śląskiej, Niziny Wielkopolskiej, Pojezierza Wielkopolskiego oraz na zachodniej części Pojezierza Pomorskiego i Pobrzeża z maksimum w Opolu wynoszącym 8,9 °C (rys. 5). Najniższe wartości średniej rocznej temperatury odnotowano na stacji w Jeleniej Górze i wyniosła 7,4 °C. Rysunek
  2. Temperatura powietrza - średnia roczna (°C ) – 1971-2000 Źródło: Atlas klimatu Polski pod redakcją Haliny Lorenc, Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, Warszawa 2005 Izotermy najchłodniejszego miesiąca stycznia na obszarze dorzecza Odry mają przebieg południkowy. Ocieplający wpływ Bałtyku zaznacza się w przebiegu izoterm o najwyższych wartościach w tym miesiącu równoległym do wybrzeża. Obszary o wartościach temperatury wyższych od -1,0 °C w nizinnej części dorzecza obejmują Nizinę Śląską, zachodnią część Niziny Wielkopolskiej, Pojezierza Wielkopolskie i Pomorskie oraz Pobrzeże Południowobałtyckie (rys. 6). Najwyższa temperatura w tym miesiącu -0,1 °C ww zanotowana została w Szczecinie. — 2029 — Poz. 451 w. rcl .go v.p l Monitor Polski Nr 40 Rysunek
  3. Temperatura powietrza - średnia miesięczna (°C ) Styczeń Źródło: Atlas klimatu Polski pod redakcją Haliny Lorenc, Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, Warszawa 2005 Rozkład przestrzenny temperatur powietrza na obszarze dorzecza w najcieplejszym miesiącu lipcu jest w porównaniu ze styczniem odmiennie zróżnicowany. W nizinnej części dorzecza najwyższe wartości przekraczają 18 °C występują na obszarze Niziny śląskiej, Niziny Wielkopolskiej i Pojezierzu Wielkopolskim. Najwyższą średnią wartość temperatury powietrza – 18,4 °C zanotowano w Opolu. Obszary najchłodniejsze o wartościach poniżej 17 °C obejmują Sudety (rys. 7). Rysunek
  4. Temperatura powietrza - średnia miesięczna (°C) Lipiec Źródło: Atlas klimatu Polski pod redakcją Haliny Lorenc, Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, Warszawa ww 2005 Tabela
  5. Średnie miesięczne i roczne wartości temperatur powietrza (°C) na obszarze dorzecza Odry (1971-2000) Lp. Stacja 1 I II XII Rok Jelenia Góra -1,6 -0,7 2,9 6,6 11,8 14,6 16,3 16,0 12,2 8,0 2,7 -0,2 7,4 2 Katowice -1,7 -0,4 3,3 8,0 13,3 16,0 17,7 17,4 13,2 8,3 3,1 -0,3 8,2 3 Koszalin -0,4 1,1 8,0 4 Łódź -2,0 -1,0 2,8 7,7 13,4 16,1 17,7 17,6 13,0 8,2 2,8 -0,4 8,0 0,1 III IV V VI VII VIII IX X XI 2,9 6,6 11,8 14,8 16,8 16,8 13,0 8,9 4,0 Monitor Polski Nr 40 — 2030 — 5 Opole -0,9 4,0 8,4 13,9 16,6 18,4 18,2 13,9 9,2 3,8 0,6 8,9 6 Poznań -1,0 -0,2 3,4 7,9 13,5 16,3 18,1 17,8 13,3 8,6 3,4 0,5 8,5 7 Szczecin -0,1 0,6 3,8 7,8 13,2 16,0 18,0 17,7 13,6 9,0 4,2 1,4 8,8 8 Wrocław -0,9 0,2 3,9 8,2 13,5 16,3 18,1 17,8 13,6 8,9 3,6 0,7 8,7 9 Zielona Góra -0,9 0,1 3,6 7,9 13,4 16,2 18,1 18,0 13,6 8,8 3,4 0,5 8,6 w. rcl .go v.p l 0,2 Poz. 451 Źródło: Dekadowy Biuletyn Agrometeorologiczny 2001-2 i Biuletyn Państwowej Służby HydrologicznoMeteorologicznej 2003-2007, Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, Warszawa W 30-leciu 1971 – 2000 średnia roczna wartość temperatury powietrza na obszarze dorzecza Odry obliczona na podstawie 9 stacji meteorologicznych, przedstawionych tabeli powyżej, wynosiła 8,3 °C. Najniższe średnie temperatury wystąpiły w styczniu (-1,1 °C), gdzie najniższe średnie miesięczne odnotowano na stacji w Katowicach (-1,7 °C). Miesiącem najcieplejszym był lipiec ze średnią 17,7 °C, gdzie najwyższe średnie odnotowano w Opolu (18,4 °C). Analiza wartości średniej rocznej temperatury powietrza na obszarze dorzecza w II połowie XX wieku pozwala wyróżnić w tym okresie ostatnie 20-lecie, w którym nastąpiło wyraźne ocieplenie. Średnie roczne temperatury wykazały tendencję rosnącą. Poniżej przedstawiono średnią roczną temperaturę na przestrzeni lat 1971 – 2005 dla trzynastu wybranych stacji meteorologicznych znajdujących się na obszarze dorzecza Odry. Tabela
  6. Średnie roczne temperatury powietrza (°C) na obszarze dorzecza Odry Lp. Stacja 1 1991 - 2000 2001 - 2005 Częstochowa 8,0 8,2 8,5 2 Gorzów Wielkopolski 8,6 9,0 9,2 3 Jelenia Góra 7,4 7,7 7,9 4 Kalisz 8,4 8,8 9,0 5 Katowice 8,2 8,6 8,6 6 Kłodzko 7,4 7,6 7,8 7 Koszalin 8,0 8,4 8,6 8 Łódź 8,0 8,3 8,5 9 Poznań 8,5 8,8 9,1 10 Szczecin 8,8 9,1 9,3 11 Śnieżka 0,6 1,0 1,2 12 Wrocław 8,7 9,1 9,3 13 Zielona Góra 8,5 8,8 9,1 ww 1971 - 2000 Źródło: Mały rocznik statystyczny Polski 2009, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa Monitor Polski Nr 40 — 2031 — Poz. 451 w. rcl .go v.p l Obserwowane i prognozowane skutki globalnego ocieplenia w Polsce Badania dotyczące zmian granic zasięgów regionów rolniczo-klimatycznych na obszarze Polski wykazały, że powierzchnia regionu umiarkowanie ciepłego i ciepłego o sumie temperatury ≥10,0°C wynoszącej odpowiednio 2400 – 2800 i 2800 – 3200°C w okresie 19712000 wynosiła odpowiednio 62 i 0%. Dla scenariusza podniesienia się temperatury powietrza o 1°C wartości te będą wynosiły 75 i 22%. Przy niezmienionej sumie opadów atmosferycznych i podwyższonej temperaturze powietrza na skutek zwiększonego parowania wzrośnie powierzchnia regionów o niedostatecznym uwilgotnieniu atmosfery i zmniejszy się powierzchnia regionów wilgotnych i optymalnego uwilgotnienia. Dla scenariusza wzrostu temperatury powietrza o 1°C powierzchnia regionów wilgotnego, optymalnego uwilgotnienia i umiarkowanie suchego na obszarze Polski zmieni się z 10, 70 i 20% do 9, 48 i 43% (rys. 8, 9) (Ziernicka-Wojtaszek 2009). Zasięgi regionów wilgotnościowych określone były przez wartości współczynnika hydrotermicznego Sielianinowa K=10P/t w okresie od czerwca do sierpnia gdzie P oznacza sumę opadów, a t sumę średnią dobową temperatury. Z ekstrapolacji trendu temperatury powietrza można ww przyjąć, że wspomniane wyżej zmiany zaistnieją na początku trzeciej dekady XXI. Monitor Polski Nr 40 — 2032 — Poz. 451 Ustka Ustka Lębork Lębork Koszalin Koszalin Elbląg Suwałki Kętrzyn w. rcl .go v.p l Kętrzyn Elbląg Świnoujście Suwałki Resko Świnoujście Olsztyn Szczecinek Chojnice Resko Olsztyn Szczecinek Chojnice Szczecin Szczecin Piła Piła Gorzów Wlkp. Płock Gorzów Wlkp. Słubice Poznań Płock Słubice Warszawa Koło Zielona Góra Warszawa Koło Poznań Zielona Góra Siedlce Terespol Siedlce Terespol Leszno Łódź Kalisz Włodawa Leszno Łódź Kalisz Zgorzelec Legnica Lublin Wieluń Wrocław Puławy Sulejów Legnica Puławy Sulejów Włodawa Zgorzelec Białystok Ostrołęka Mława Toruń Białystok Ostrołęka Mława Toruń Lublin Wieluń Jelenia Góra Kielce Częstochowa Wrocław Kielce Częstochowa Opole Kłodzko Zamość Sandomierz Katowice Racibórz Kłodzko Katowice Racibórz Kraków Tarnów Zamość Sandomierz Opole Jelenia Góra Kraków Tarnów Rzeszów Przemyśl Bielsko-Biała Rzeszów Nowy Sącz Lesko Przemyśl Bielsko-Biała Nowy Sącz Lesko Regiony termiczne Regiony wilgotnościowe Suma temperatury Wartości ≥10°C współczynnika hydrotermicznego Chłodny 1600° – 2000° Umiarkowanie chłodny 2000° – 2400° Umiarkowanie ciepły 2400° – 2800° Ciepły 2800° – 3200° Bardzo ciepły 3200° – 3600° Rysunek
  7. Regiony pluwiotermiczne na obszarze Umiarkowanie suchy Optymalnego wilgotnienia Wilgotny 1,0 – 1,3 1,3 – 1,6 > 1,6 Polski w latach 1971-2000 obszarze Polski w latach 1971-2000 scenariusz Źródło: Ziernicka-Wojtaszek A.
  8. Weryfikacja +1°C rolniczo-klimatycznych regionalizacji Polski w świetle Źródło: Ziernicka-Wojtaszek A.
  9. Weryfikacja współczesnych zmian klimatu. Acta Agrophysica 13
(3), rolniczo-klimatycznych regionalizacji Polski w świetle 803-
  1. współczesnych zmian klimatu. Acta Agrophysica Rysunek
  2. Regiony pluwiotermiczne na 13
(3), 803-
  1. W celu sprawdzenia powiększania się zjawiska suszy w ostatnim 10-leciu XX w. porównano wartości temperatury, opadów i stopnia uwilgotnienia wierzchniej warstwy gleby w okresie 1971-2000 i 1991-
  2. Stwierdzono, że wzrost temperatury powietrza wyniósł 0,5 °C, suma opadów atmosferycznych wzrosła o 11 mm, natomiast stopień ww uwilgotnienia gleby zmniejszył się o 0,5 w przyjętej skali (tab. 12). Umowna skala wilgotności wierzchniej warstwy gleby przedstawia się następująco: 0 – wilgotność klęskowo niedostateczna, 10 – wilgotność niedostateczna, 20 – wilgotność dostateczna, 30 – wilgotność nadmierna, 40 – wilgotność klęskowo nadmierna. Monitor Polski Nr 40 — 2033 — Poz. 451 Tabela
  3. Różnice temperatury, sum opadów i oceny wilgotności wierzchniej warstwy gleby w. rcl .go v.p l w miesiącach IV, V, VII, VIII i X w okresach 1971-2000 i 1991-2000 Stacja Temp. (°C) Suma opadów (mm) Wilg. gleby (j.um.) Słubice 0,5 0 -0,3 Poznań 0,4 10 -0,2 Szczecin 0,4 35 -0,6 Koszalin 0,5 20 -0,3 Polska 0,5 11 -0,5 Źródło: Ziernicka-Wojtaszek A.
  4. Weryfikacja rolniczo-klimatycznych regionalizacji Polski w świetle współczesnych zmian klimatu. Acta Agrophysica 13
(3), 803-812. Można zauważyć, że przy wzroście temperatury powietrza i nieznacznym wzroście sumy opadów atmosferycznych nastąpiło powiększenie się zjawiska suszy na skutek zwiększonej ewapotranspiracji. Potwierdzają to badania Pressa
(1963), z których wynika iż przy wzroście temperatury powietrza o 1,0 °C wartość optymalna opadów atmosferycznych w skali miesiąca powinny być wyższa o 5 mm. Ziernicka
(2004)wykazała, że przy wzroście temperatury powietrza o 1,0 °C, niedobór opadów okresie wegetacyjnym IV-X wyniesie 6,3 mm, a przy wzroście temperatury o 2,0 °C – 14,5 mm na obszarze Polski bez uwzględnienia zróżnicowania regionalnego. W związku z rosnącą wartością współczynnika zmienności opadów i wzrostem częstości występowania zachmurzenia typu konwekcyjnego należy spodziewać się zwiększenia częstości zarówno powodzi, opadów o dużej intensywności jak i okresów suszy. Fakt ten należy uwzględnić w analizie dynamiki zmian zanieczyszczeń wody zależnych w dużej mierze od stanów wody i wartości przepływów. Obserwowany i prognozowany wzrost temperatury powietrza spowodowany zmianami klimatu może wpłynąć na procesy fizyczne, chemiczne i biologiczne w ciekach i zbiornikach wodnych, a niekiedy prowadzić do pogorszenia jakości wody. Dla potrzeb przyszłych planów niezbędne jest uwzględnienie badań nad zmianami klimatu w celu podjęcia właściwych działań zapobiegających pogorszeniu stanu wód. ww Na podstawie pozyskanych danych dla obszaru Polski oraz założonego horyzontu czasowego dla pierwszego cyklu planowania wg RDW można stwierdzić, iż przewidywane zmiany klimatu Polski, a więc także na obszarze dorzecza Odry nie będą znaczące wobec jakichkolwiek działań zidentyfikowanych w PGW. Monitor Polski Nr 40 — 2034 — Poz. 451 w. rcl .go v.p l
  1. Określenie i odwzorowanie obszarów chronionych RDW wymaga od państw członkowskich dokonywania przeglądu oraz uaktualniania rejestru obszarów chronionych (art. 6). W Polsce przegląd ten miał miejsce w roku 2007, czyli cztery lata po sporządzeniu pierwszego rejestru tych obszarów w roku 2003, którego zawartość była przedmiotem Raportu do KE w roku
  2. Prace przeprowadzone w 2007 roku miały na celu aktualizację wykazów: wód powierzchniowych i podziemnych, które są lub mogą być wykorzystywane dla zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia - wyznaczonych na mocy RDW, transponowanej ustawą z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne, części wód przeznaczonych do celów rekreacyjnych, w tym obszary wyznaczone jako kąpieliska – wyznaczone na mocy dyrektywy Rady 76/160/EWG z dnia 8 grudnia 1975 r. dotyczącej jakości wody w kąpieliskach (Dz. Urz. WE L 31 z 05.02.1976, str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne rozdz. 15, t. 1, str. 26) (uchylonej dyrektywą 2006/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 lutego 2006 r. dotyczącą zarządzania jakością wody w kąpieliskach i uchylającą dyrektywę 76/160/EWG (Dz. Urz. UE L 64 z 04.03.2006, str. 37)), transponowanej przez ustawę z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne, a w szczególności przez rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 października 2002 r. w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać woda w kąpieliskach (Dz. U. Nr 183, poz.1530), wód powierzchniowych i podziemnych uznanych za wrażliwe oraz obszarów szczególnie narażonych na zanieczyszczenia związkami azotu ze źródeł rolniczych, z których należy ograniczyć odpływ azotu do tych wód - wyznaczonych na mocy dyrektywy 91/676/EWG transponowanej do polskiego prawodawstwa poprzez: o ustawę z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne, o ustawę z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska. (Dz. U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150, z późn. zm.), o ustawę z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu (Dz. U. z 2007 r. Nr 147, poz. 1033), ww oraz rozporządzenia wykonawcze do ww. ustaw: o rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie kryteriów wyznaczania wód wrażliwych na zanieczyszczenie związkami azotu ze źródeł rolniczych (Dz. U. Nr 241, poz. 2093), o rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać programy działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych (Dz. U. z 2003 r. Nr 4, poz. 44), Monitor Polski Nr 40 — 2035 — Poz. 451 o rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 kwietnia 2008 r. w. rcl .go v.p l w sprawie szczegółowego sposobu stosowania nawozów oraz prowadzenia szkoleń z zakresu ich stosowania (Dz. U. Nr 80, poz. 479), obszarów przeznaczonych do ochrony siedlisk lub gatunków, dla których utrzymanie lub poprawa stanu wód jest ważnym czynnikiem w ich ochronie – w tym obszarów wyznaczonych na mocy dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (wersja ujednolicona) (Dz. Urz. UE L 20 z 26.01.2010, str. 7), transponowanej przez ustawę z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1220, z późn. zm.), a w szczególności przez: o rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 12 stycznia 2011 r. w sprawie obszarów specjalnej ochrony ptaków (Dz. U. Nr 25, poz. 133), oraz na mocy dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 roku w sprawie ochrony siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory (Dz. Urz. WE L 206 z 22.07.1992, str. 7, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne rozdz. 15, t. 2, str. 102), transponowanej również przez ustawę z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, a w szczególności przez rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 13 kwietnia 2010 r. w sprawie siedlisk przyrodniczych oraz gatunków będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty, a także kryteriów wyboru obszarów kwalifikujących się do uznania lub wyznaczenia jako obszary Natura 2000 (Dz. U. Nr 77, poz. 510). W odniesieniu do wykazu obszarów przeznaczonych do ochrony gatunków wodnych o znaczeniu ekonomicznym, podtrzymano decyzję o braku potrzeb wyznaczania tego typu obszarów, z uwagi na brak ekonomicznego znaczenia gatunków występujących w wodach poza urządzeniami specjalnie do tego wyznaczonymi. W przypadku wykazu obszarów wrażliwych na substancje biogenne pochodzenia komunalnego, stanowiącego element wdrażania dyrektywy Rady 91/271/EWG z dnia 21 maja 1991 r. dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych (Dz. Urz. WE L 135 z 30.05.1991, str. 40; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne rozdz. 15, t. 2, str. 26), przyjęto ww kontynuację zasięgu występowania obszaru na terenie całego kraju. Dla obszaru dorzecza Odry zostały sporządzone następujące wykazy: Wykaz jednolitych części wód powierzchniowych wykorzystywanych do poboru wody dla zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia. Graficzne odwzorowanie wykazu przedstawione zostało na mapie nr 16 (załącznik nr 1), Wykaz jednolitych części wód podziemnych wykorzystywanych do poboru wody dla zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia. Graficzne odwzorowanie wykazu przedstawione zostało na mapie nr 17 (załącznik nr 1), Monitor Polski Nr 40 — 2036 — Poz. 451 Wykazy części wód przeznaczonych do celów rekreacyjnych, a w szczególności w. rcl .go v.p l do kąpieli. Graficzne odwzorowanie wykazu przedstawione zostało na mapie nr 15 (załącznik nr 1), Wykazy wód powierzchniowych i podziemnych uznanych za wrażliwe oraz obszarów szczególnie narażonych na zanieczyszczenia związkami azotu ze źródeł rolniczych, z których należy ograniczyć odpływ azotu do tych wód. Graficzne odwzorowanie wykazu przedstawione zostało na mapie nr 18 (załącznik nr 1), Wykaz obszarów przeznaczonych do ochrony siedlisk lub gatunków, dla których utrzymanie lub poprawa stanu wód jest ważnym czynnikiem w ich ochronie, Graficzne odwzorowanie wykazu przedstawione zostało na mapie nr 19 (załącznik nr 1). Na mapie przedstawiono obszary Natura 2000 zgodnie ze stanem na styczeń 2009 r., Wykaz obszarów wrażliwych na substancje biogenne pochodzenia komunalnego. Ze względu na zasięg występowania obszaru na terenie całego kraju, mapa ww nie została załączona. Monitor Polski Nr 40 — 2037 — Poz. 451 w. rcl .go v.p l
  3. Monitoring wód oraz ocena stanu Program monitoringu środowiska, został opracowany w celu dokonania spójnej i jednolitej oceny stanu części wód we wszystkich obszarach dorzeczy oraz w sposób zgodny z działaniami w tym zakresie podejmowanymi na terenie całego obszaru UE. Cele ustanowienia programu monitoringu, zgodnie z wymogami unijnymi, to: weryfikacja podstaw oceny oraz dotrzymania celów środowiskowych, umożliwienie jednolitej klasyfikacji wód w ramach UE, obserwowanie długoterminowych zmian oraz identyfikowanie trendów, pomoc przy planowaniu oraz kontroli skuteczności działań, ustalanie natężenia zanieczyszczeń oraz wywieranych przez nie oddziaływań. Zasady organizacji i funkcjonowania monitoringu wód powierzchniowych i podziemnych zostały opracowane przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska zgodnie z wymaganiami RDW. Wody powierzchniowe Monitoring wód powierzchniowych na obszarach dorzeczy w Polsce prowadzony jest zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 13 maja 2009 r. w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych (Dz. U. Nr 81, poz. 685). Sieć monitoringu wód powierzchniowych zaprojektowana została w sposób umożliwiający pozyskanie spójnego i całościowego obrazu stanu ekologicznego i chemicznego w dorzeczu dla każdej jednolitej części wód. Na obszarze dorzecza Odry, sieć monitoringu wód powierzchniowych zgodnie PMŚ, składa się z 1457 punktów, których większość pełni równocześnie wiele funkcji. Ich rozmieszczenie przedstawiono na mapie nr 13 (załącznik nr 1). Do prowadzenia monitoringu wód powierzchniowych wyróżnia się następujące sieci: monitoring diagnostyczny jednolitych część wód powierzchniowych, ww monitoring operacyjny jednolitych część wód powierzchniowych, monitoring badawczy jednolitych część wód powierzchniowych. W ramach poszczególnych rodzajów monitoringu prowadzone są wskaźników biologicznych, fizykochemicznych i chemicznych wykonywane badania przez wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska oraz hydromorfologicznych wykonywane przez służbę hydrologiczno-meteorologiczną. Monitor Polski Nr 40 — 2038 — Poz. 451 w. rcl .go v.p l Monitoring diagnostyczny Celem monitoringu diagnostycznego JCWP jest: ustalenie stanu jednolitych części wód powierzchniowych, określenie rodzajów oraz oszacowania wielkości znacznych oddziaływań wynikających z działalności człowieka, na które narażone są jednolite części wód powierzchniowych w danym obszarze dorzecza, zaprojektowanie przyszłych programów monitoringu, dokonania oceny długoterminowych zmian stanu jednolitych części wód powierzchniowych w warunkach naturalnych, dokonanie oceny długoterminowych zmian stanu jednolitych części wód powierzchniowych w warunkach szeroko rozumianych oddziaływań wynikających działalności człowieka. Zakres i częstotliwość prowadzonych badań dla poszczególnych elementów klasyfikacji stanu ekologicznego i chemicznego są zmienne i szczegółowo określone w rozporządzeniu z dnia 13 maja 2009 r. w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych. Określa się następujące kryteria wyboru JCWP do monitorowania w ramach monitoringu diagnostycznego: występowanie w ciekach znacznych zmienności przepływu wód, powierzchnia zlewni (powierzchnia jest większa niż 2500 m2), powierzchnia jednolitej części wód powierzchniowych, takiej jak jezioro lub inny zbiornik naturalny, w tym jezioro i inny naturalny zbiornik wodny uznane za silnie zmienioną jednolitą część wód powierzchniowych, przekracza 50 ha, przekraczanie przez daną jednolitą część wód powierzchniowych granicy państwa bądź zlokalizowanie tej jednolitej części wód powierzchniowych przy granicy państwa, uznanie jednolitej części wód powierzchniowych za referencyjną, zaliczenie jednolitej części wód powierzchniowych do badania w ramach ww międzynarodowej sieci interkalibracyjnej. Monitoring operacyjny Celem monitoringu operacyjnego wód powierzchniowych jest: ustalenie stanu jednolitych części wód powierzchniowych, które zostały określone jako zagrożone niespełnieniem określonych dla nich celów środowiskowych, ustalenie stanu jednolitych części wód powierzchniowych, dla których określono specyficzny cel użytkowania, Monitor Polski Nr 40 — 2039 — Poz. 451 ustalenie stanu wód powierzchniowych w obszarach, które zostały zawarte w. rcl .go v.p l w wykazach, o których mowa w art. 113 ust. 4 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne, dokonanie oceny zmian stanu wód powierzchniowych wynikających z programów, które zostały przyjęte dla poprawy jakości jednolitych części wód powierzchniowych, uznanych za zagrożone niespełnieniem określonych dla nich celów środowiskowych. Zakres i częstotliwość pomiarów i badań poszczególnych wskaźników ustalane są dla każdego operacyjnego punktu pomiarowo-kontrolnego osobno, z uwzględnieniem wskaźników i częstotliwości określonych w odpowiednich przepisach prawnych, jak w rozporządzeniu z dnia 13 maja 2009 r. w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych. Określa się następujące kryteria wyboru JCWP do monitorowania w ramach monitoringu operacyjnego: zaklasyfikowanie jednolitej części wód powierzchniowych jako zagrożonej niespełnieniem określonych dla niej celów środowiskowych, odprowadzanie do danej jednolitej części wód powierzchniowych substancji z listy substancji priorytetowych, występowanie w jednolitej części wód powierzchniowych źródeł zanieczyszczeń, o których mowa w rozporządzeniu (WE) nr 166/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 stycznia 2006 r. w sprawie ustanowienia Europejskiego Rejestru Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń i zmieniającym dyrektywę Rady 91/689/EWG i 96/61/WE (Tekst mający znaczenie dla EOG) (Dz. Urz. UE L 33 z 04.02.2006, str. 1), występowanie jednolitej części wód powierzchniowych w obszarze zanieczyszczonym lub zagrożonym zanieczyszczeniami powodowanymi przez związki azotu ze źródeł rolniczych, występowanie jednolitej części wód powierzchniowych w obszarze wrażliwym na ww eutrofizację wywołaną zanieczyszczeniami pochodzącymi ze źródeł komunalnych, zaliczenie jednolitej części wód powierzchniowych do wód stanowiących miejsce bytowania ryb, skorupiaków i mięczaków lub powiązanie jednolitej części wód z obszarami chronionymi, o których mowa w art. 113 ust. 4 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne, zaliczenie jednolitej części wód powierzchniowych do jednolitych części wód powierzchniowych przeznaczonych do zaopatrzenia ludności w wodę do spożycia, jeżeli dana jednolita część wód powierzchniowych dostarcza średnio powyżej 100 m3 na dobę wody przeznaczonej do spożycia, Monitor Polski Nr 40 — 2040 — Poz. 451 przeznaczenie jednolitej części wód powierzchniowych do celów rekreacyjnych, w. rcl .go v.p l w tym kąpieliskowych, zalecenia wynikające z planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy i programu wodno-środowiskowego kraju. Monitoring badawczy Monitoring badawczy JCWP prowadzi się w celu: wyjaśnienia przyczyn nieosiągnięcia celów środowiskowych określonych dla danej jednolitej części wód powierzchniowych, jeżeli wyjaśnienie tych przyczyn jest niemożliwe na podstawie danych oraz informacji uzyskanych w wyniku pomiarów i badań prowadzonych w ramach monitoringu diagnostycznego i operacyjnego, wyjaśnienia przyczyn niespełnienia celów środowiskowych przez daną jednolitą część wód powierzchniowych, jeżeli z monitoringu diagnostycznego wynika, że cele środowiskowe wyznaczone dla danej jednolitej części wód powierzchniowych nie zostaną osiągnięte, i gdy nie rozpoczęto realizacji monitoringu operacyjnego dla tej jednolitej części wód powierzchniowych, określenia wielkości i wpływów przypadkowego zanieczyszczenia, ustalenia przyczyn wyraźnych rozbieżności między wynikami oceny stanu ekologicznego na podstawie biologicznych i fizykochemicznych elementów jakości. Zakres i częstotliwość pomiarów i badań w monitoringu badawczym wód powierzchniowych uwzględnia uwarunkowania wynikające z przyczyn podjęcia decyzji o przeprowadzeniu monitoringu badawczego, a także jest dostosowany do lokalnych warunków tak, aby ich wyniki dostarczyły informacji o koniecznym programie działań dla osiągnięcia celów środowiskowych lub o szczególnych środkach zaradczych przeciw skutkom przypadkowego zanieczyszczenia. Określa się następujące kryteria wyboru JCWP do monitorowania w ramach monitoringu badawczego: wyniki badań monitoringu diagnostycznego do wyjaśnienia przyczyn nieosiągnięcia środowiskowych ww celów określonych dla danej jednolitej części wód powierzchniowych są niewystarczające, konieczność ustalenia przyczyn, które mogą uniemożliwić osiągnięcie celów środowiskowych w sytuacji, gdy nie został ustanowiony monitoring operacyjny jednolitych części wód powierzchniowych, konieczność określenia wielkości i wpływu na środowisko przypadkowego zanieczyszczenia wód powierzchniowych na skutek poważnej awarii, która jest objęta obowiązkiem zgłoszenia do GIOŚ, Monitor Polski Nr 40 — 2041 — Poz. 451 konieczność ustalenia przyczyn rozbieżności między wynikami oceny stanu w. rcl .go v.p l ekologicznego JCWP na podstawie elementów biologicznych i fizykochemicznych, konieczność zebrania dodatkowych informacji o stanie wód w związku z uwarunkowaniami lokalnymi. Ocena stanu wód powierzchniowych Ocena stanu wód jest wykonywana w oparciu o klasyfikację wg rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 lipca 2009 r. w sprawie klasyfikacji stanu ekologicznego, potencjału ekologicznego i stanu chemicznego jednolitych części wód powierzchniowych (Dz. U. Nr 122, poz. 1018). W PGW ocena stanu JCWP została przyjęta w oparciu o rozporządzenie z dnia 20 sierpnia 2008 r. w sprawie sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych (Dz. U. Nr 162, poz. 1008). Na podstawie tego rozporządzenia GIOŚ opracował ocenę stanu części wód, dla których w ramach PMŚ prowadzony był monitoring. Przedstawiona w ramach planów ocena stanu została zweryfikowana w oparciu o istniejące dokumenty opracowane na potrzeby prac planistycznych tj. „Opracowanie analizy presji i wpływów zanieczyszczeń antropogenicznych w szczegółowym ujęciu jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych dla potrzeb opracowania programów działań i planów gospodarowania wodami” z maja 2007 roku. Z uwagi na zmianę rozporządzenia w sprawie klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych w trakcie prac planistycznych ocena przedstawiona w ramach planów została uszczegółowiona o dodatkowe materiały przekazane przez GIOŚ (m.in. „Ocena stanu wód w dorzeczach na podstawie wyników monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych w latach 2008 – 2010”) oraz w oparciu o dane pochodzące z regionalnych zarządów gospodarki wodnej poparte konsultacjami z terenowo odpowiedzialnymi jednostkami WIOŚ. Ocenę stanu części wód powierzchniowych przedstawiono w postaci map nr 9, 10 (załącznik nr 1) ww Wody podziemne Monitoring wód podziemnych Monitoring wód podziemnych na obszarach dorzeczy w Polsce prowadzony jest zgodnie z rozporządzeniem w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych. Monitoring JCWPd prowadzi się w sposób umożliwiający ocenę stanu jednolitych części wód podziemnych oraz ustalenie czasowej i przestrzennej zmienności elementów fizykochemicznych i ilościowych. Monitor Polski Nr 40 — 2042 — Poz. 451 Na obszarze dorzecza Odry, sieć monitoringu wód podziemnych wg stanu z listopada w. rcl .go v.p l 2009 roku, składa się z 544 punktów, których większość pełni równocześnie wiele funkcji oraz przynależy do kilku rodzajów monitoringu. Ich rozmieszczenie przedstawiono na mapie nr 14 (załącznik nr 1). Określa się następujące formy monitoringu JCWPd: monitoring stanu chemicznego jednolitych części wód podziemnych, monitoring stanu ilościowego jednolitych części wód podziemnych. Zakres monitoringu stanu chemicznego JCWPd jest określony w załączniku nr 4 do rozporządzenia w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych. Obejmuje takie parametry jak: ogólne: odczyn, temperatura, przewodność elektrolityczna, tlen rozpuszczony, ogólny węgiel organiczny, nieorganiczne: amoniak, antymon, arsen, azotany, azotyny, bor, chlorki, chrom, cyjanki, fluorki, fosforany, glin, kadm, magnez, mangan, miedź, nikiel, ołów, potas, rtęć, selen, siarczany, sód, srebro, wapń, wodorowęglany, żelazo. Monitoring stanu chemicznego Określa się następujące rodzaje monitoringu stanu chemicznego JCWPd: monitoring diagnostyczny stanu chemicznego jednolitych części wód podziemnych, monitoring operacyjny stanu chemicznego jednolitych części wód podziemnych, monitoring badawczy stanu chemicznego jednolitych części wód podziemnych. Monitoring diagnostyczny Celem monitoringu diagnostycznego JCWPd jest: uzupełnienie i sprawdzenie procedury oceny wpływu oddziaływań wynikających z działalności człowieka, dokonanie oceny długoterminowych zmian wynikających zarówno z warunków naturalnych, jak również z oddziaływań wynikających z działalności człowieka. ww Zakres monitoringu diagnostycznego stanu chemicznego może ulec poszerzeniu o inne elementy fizykochemiczne charakteryzujące rodzaj działalności człowieka mającej wpływ na badane wady podziemne. Monitoring diagnostyczny stanu che

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.